Γράφει ο Ευγένιος
Υπάρχει μια στιγμή που κανένα σχέδιο, καμία σχέση και καμία εξουσία δεν μπορεί να αποφύγει: τη στιγμή που πρέπει να τελειώσει.
Εκεί δεν υπάρχει πια χώρος για μεγάλες υποσχέσεις.
Μένει μόνο ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να φύγουμε.
Στις αρχές σχεδίων, σχέσεων, προσπαθειών, όλα μοιάζουν καλά, κι η δική μας ενέργεια είναι στο φουλ.
Νέα ξεκινήματα, νέες σχέσεις, νέες δουλειές, νέες κυβερνήσεις, νέες ιδέες.
Η αρχή έχει πάντα κάτι ελκυστικό: υπόσχεται ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα γίνουν διαφορετικά.
Με τα τελειώματα, όμως, δεν έχουμε την ίδια άνεση.
Τα αντιμετωπίζουμε συχνά σαν μια δυσάρεστη υποχρέωση που πρέπει να ξεπεράσουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται.
Κλείνουμε μια πόρτα, ανακοινώνουμε μια αλλαγή, διαλύουμε μια ομάδα, εγκαταλείπουμε ένα σχέδιο και σπεύδουμε να κοιτάξουμε μπροστά.
Σαν να μην υπήρξε τίποτα πριν.
Κι όμως, το αντίθετο είναι η αλήθεια.
Ο τρόπος με τον οποίο τελειώνουμε κάτι λέει συχνά περισσότερα για εμάς από τον τρόπο με τον οποίο το αρχίσαμε.
Η διοίκηση έχει άφθονα εγχειρίδια για το πώς ξεκινάς, αναπτύσσεις και μεγαλώνεις κάτι, αλλά πολύ λιγότερη σοφία για το πώς το ολοκληρώνεις.
Στην πραγματική ζωή οι διαλύσεις ομάδων, τα κλεισίματα έργων, οι αλλαγές στρατηγικής και οι λήξεις συνεργασιών είναι αναπόφευκτες.
Η ζωή μας είναι, τελικά, μια ακολουθία από αρχές και τέλη.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Δεν είναι όλα τα τέλη αποτυχίες
Έχουμε μια περίεργη εμμονή με την ιδέα ότι ένα καλό τέλος πρέπει να είναι και ευχάριστο.
Δεν είναι έτσι.
Κάποιες δουλειές πρέπει να τελειώσουν, κάποιες συνεργασίες εξαντλούνται, κάποια σχέδια αποτυγχάνουν, κάποιες πολιτικές πρέπει να εγκαταλειφθούν, κάποιοι οργανισμοί πρέπει να αλλάξουν.
Ακόμη και σχέσεις που υπήρξαν σημαντικές μπορεί κάποτε να φτάσουν στο φυσικό τους τέλος.
Το τέλος δεν ακυρώνει όσα προηγήθηκαν.
Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε το παρελθόν σε λάθος για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε.
Μπορούμε να πούμε ότι κάτι δεν λειτουργεί πια χωρίς να πούμε ότι δεν άξιζε ποτέ, μπορούμε να αλλάξουμε κατεύθυνση χωρίς να προσποιηθούμε ότι ο προηγούμενος δρόμος ήταν άχρηστος, μπορούμε να φύγουμε χωρίς να προσβάλουμε αυτό από το οποίο φεύγουμε.
Αυτό απαιτεί ωριμότητα.
Το πρώτο καθήκον είναι να πεις την αλήθεια
Οι άνθρωποι δυσκολεύονται πολύ με τις καθαρές λέξεις όταν αυτές πονάνε, γι' αυτό και κατασκευάζουμε ευφημισμούς.
Δεν απολύουμε, «αναδιαρθρώνουμε».
Δεν καταργούμε, «μετασχηματίζουμε».
Δεν αποτυγχάνουμε, «αλλάζουμε στρατηγική».
Δεν χωρίζουμε, «παίρνουμε διαφορετικούς δρόμους».
Μερικές φορές οι λέξεις αυτές είναι χρήσιμες, πολύ συχνά όμως είναι ένας τρόπος να αποφύγουμε την πραγματικότητα.
Ένα αξιοπρεπές τέλος αρχίζει από την καθαρή αναγνώριση του τι τελειώνει.
Αυτό δεν σημαίνει σκληρότητα, σημαίνει σεβασμό.
Η ασάφεια δεν προστατεύει τους ανθρώπους, αντίθετα τους αφήνει μετέωρους επειδή η αλήθεια, ακόμη και όταν πονάει, είναι συχνά πιο ανθρώπινη από την αβεβαιότητα.
Είναι και η αξιοπρέπεια
Το δεύτερο καθήκον είναι δυσκολότερο: να αναγνωρίσεις ότι κάτι τελειώνει χωρίς να διαγράψεις τους ανθρώπους που το δημιούργησαν.
Μια επιχείρηση μπορεί να κλείσει ένα τμήμα της, ένα έργο μπορεί να σταματήσει, μια ομάδα μπορεί να διαλυθεί.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η εργασία των ανθρώπων που συμμετείχαν σε αυτά πρέπει να αντιμετωπιστεί σαν να μην υπήρξε ποτέ.
Ένα καλό τέλος αφήνει χώρο για ένα «ευχαριστώ», όχι από ευγένεια, αλλά από δικαιοσύνη.
Οι άνθρωποι δεν επενδύουν μόνο χρόνο σε όσα κάνουν, επενδύουν κομμάτια του εαυτού τους.
Και όταν κάτι τελειώνει, χρειάζονται να ξέρουν ότι αυτό που έδωσαν μέτρησε.
Στην πολιτική, οι ηγέτες κρίνονται συνήθως για όσα κάνουν όταν βρίσκονται στην κορυφή.
Υπάρχει όμως και μια άλλη, λιγότερο συζητημένη δοκιμασία: πώς αποχωρούν.
Πώς τελειώνουν σε μια κυβέρνηση.
Πώς παραδίδουν (ΑΝ παραδίδουν, μάλιστα, για να θυμηθώ το θλιβερό κι αναξιοπρεπές του Ιανουαρίου 2015) την εξουσία.
Πώς αναγνωρίζουν την ήττα.
Πώς εγκαταλείπουν μια πολιτική που απέτυχε.
Πώς επιτρέπουν στον επόμενο να συνεχίσει χωρίς να αισθάνονται ότι πρέπει πρώτα να ακυρώσουν ό,τι έκανε ο προηγούμενος.
Η δημοκρατική κουλτούρα χρειάζεται και αυτή την τέχνη, γιατί η δημοκρατία δεν είναι μόνο η τέχνη της κατάκτησης της εξουσίας.
Είναι και η πολιτισμένη διαχείριση της απώλειάς της.
Ένας πολιτικός που ξέρει να κερδίζει είναι χρήσιμος, αλλά ένας πολιτικός που ξέρει να χάνει χωρίς να διαλύει το σύστημα γύρω του είναι πολύτιμος.
Να ξέρεις τι παίρνεις μαζί σου
Υπάρχει όμως και ένα τρίτο στοιχείο σε ένα καλό τέλος: δεν παίρνεις μαζί σου τα πάντα.
Κάθε λήξη χρειάζεται μια μικρή πράξη επιλογής.
Τι κρατάμε; Ποιες γνώσεις; Ποιες σχέσεις; Ποιες αξίες; Ποια λάθη δεν πρέπει να επαναλάβουμε; Ποια πράγματα άξιζαν και πρέπει να συνεχιστούν ακόμη κι αν το πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκαν τελειώνει;
Αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε.
Η αλλαγή δεν σημαίνει υποχρεωτικά καταστροφή της μνήμης.
Μπορούμε να γυρίσουμε σελίδα χωρίς να σκίσουμε τις προηγούμενες.
Η τελευταία πράξη
Τελικά, ένα καλό τέλος δεν είναι εκείνο που κάνει όλους χαρούμενους.
Υπάρχουν τέλη που θα είναι αναπόφευκτα λυπηρά.
Δεν είναι ούτε εκείνο που κρύβει τη δυσκολία πίσω από ωραίες λέξεις, είναι εκείνο που καταφέρνει τρία πράγματα ταυτόχρονα: λέει την αλήθεια, αναγνωρίζει την αξία όσων προηγήθηκαν και ανοίγει χώρο για όσα έρχονται.
Ίσως γι' αυτό τα τελειώματα έχουν τόσο μεγάλη σημασία.
Επειδή είναι η τελευταία ευκαιρία να αποφασίσουμε πώς θα θυμόμαστε αυτό που τελειώνει.
Τελικά, δεν κρινόμαστε μόνο από το τι δημιουργήσαμε, κρινόμαστε και από το τι αφήσαμε πίσω μας όταν φύγαμε.
Στη δουλειά, στις σχέσεις, στην πολιτική, στις φιλίες, στη ζωή.
Το να ξέρεις πότε να τελειώσεις είναι σοφία, αλλά το να ξέρεις πώς να τελειώσεις είναι χαρακτήρας.
Δεν χρειάζεται κάθε τέλος να είναι θρίαμβος, χρειάζεται όμως να μπορεί, κάποτε, να κοιτάξει πίσω του χωρίς ντροπή.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...