Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Οδηγός μου, και πιστεύω οδηγός κάθε δημοκράτη, είναι η ιστορική φράση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, κατά τους πρώτους μήνες της Μεταπολίτευσης, όταν είχε πει ότι «πιστεύουμε σε μια δημοκρατία μαχόμενη, όχι σε μια δημοκρατία παράλυτη».
Η δημοκρατία έχει ένα παράξενο ελάττωμα: συνηθίζει να θεωρεί τον εαυτό της δεδομένο ακριβώς τη στιγμή που θα έπρεπε να θυμάται πόσο δύσκολο ήταν να κατακτηθεί.
Δεν χρειάζεται να κοιτάξει κανείς μακριά για να το διαπιστώσει.
Αρκεί να παρατηρήσει πόσο εύκολα χρησιμοποιούμε σήμερα τη λέξη «δημοκρατία» ως κάτι αυτονόητο, ενώ όλο και συχνότερα δυσκολευόμαστε να συμφωνήσουμε στο τι σημαίνει.
Για κάποιους είναι η πλειοψηφία, για άλλους τα δικαιώματα, για άλλους η ελευθερία, για άλλους η εθνική κυριαρχία.
Και κάπου ανάμεσα, χάνεται το σημαντικότερο: η δημοκρατία είναι πρώτα απ’ όλα ένας τρόπος να ζούμε μαζί χωρίς να χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα.
Οι κοινωνίες οργανώνονται γύρω από κοινές πεποιθήσεις, «κοινές μυθολογίες», και ότι οι μεγάλες αλλαγές στα μέσα επικοινωνίας έχουν ιστορικά διαλύσει παλιά πλαίσια και δημιουργήσει νέα.
Από την εφεύρεση της τυπογραφίας και τη Μεταρρύθμιση μέχρι τον σύγχρονο Τύπο, το ραδιόφωνο, την τηλεόραση και σήμερα τα κοινωνικά δίκτυα, ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας ως κοινωνία.
Είναι μια ισχυρή παρατήρηση, αλλά υπάρχει μια ακόμη πιο αισιόδοξη ανάγνωση.
Η δημοκρατία δεν χρειάζεται να περιμένει ένα νέο μεγάλο αφήγημα για να σωθεί.
Χρειάζεται διαρκώς και περισσότερους ανθρώπους που να πιστεύουν συνειδητά σε αυτήν, και ακόμη περισσότερους που να είναι διατεθειμένοι να τη στηρίξουν όταν δοκιμάζεται.
Δημοκρατία δεν σημαίνει να «κερδίζουμε» πάντα
Πολλοί αγαπούν τη δημοκρατία όσο αυτή επιβεβαιώνει τις απόψεις τους.
Όταν όμως το εκλογικό αποτέλεσμα, η δικαστική απόφαση, η δημόσια συζήτηση ή η γνώμη της πλειοψηφίας δεν τους βολεύει, η πίστη στη δημοκρατία γίνεται ξαφνικά πιο δύσκολη.
Όμως η δημοκρατία δεν είναι μηχανισμός παραγωγής ευχάριστων αποτελεσμάτων.
Είναι η συμφωνία ότι θα αποδεχόμαστε και τα αποτελέσματα που δεν μας αρέσουν, επειδή γνωρίζουμε ότι αύριο μπορούμε να προσπαθήσουμε να τα αλλάξουμε.
Αυτό είναι πολύ πιο απαιτητικό από την απλή συμμετοχή σε μια εκλογική διαδικασία.
Σημαίνει ότι αναγνωρίζω στον πολιτικό μου αντίπαλο το ίδιο δικαίωμα που διεκδικώ για τον εαυτό μου, ότι υπερασπίζομαι την ελευθερία λόγου ακόμη και όταν ο λόγος που ακούω με εξοργίζει. ότι δέχομαι πως τα δικαστήρια, οι ανεξάρτητοι θεσμοί και οι κανόνες δεν υπάρχουν μόνο για να προστατεύουν τη δική μου πλευρά.
Και κυρίως σημαίνει ότι δεν θεωρώ τον άνθρωπο που διαφωνεί μαζί μου εχθρό της κοινωνίας.
Αυτό είναι ο απαραίτητος δημοκρατικός πολιτισμός.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η Ελλάδα έχει θέσει τα θεμέλια
Η Αθήνα δεν υπήρξε το πρότυπο μιας τέλειας δημοκρατίας.
Δεν ήταν ούτε καθολική ούτε ισότιμη η δημοκρατία της Αρχαίας Αθήνας, με τα σημερινά μέτρα.
Η αξία της βρίσκεται αλλού: στην ιστορική γέννηση της ιδέας ότι ο πολίτης δεν είναι απλώς υπήκοος, αλλά συμμετέχει στην απόφαση για την κοινή ζωή.
Και μαζί με αυτήν γεννήθηκε και η αποδοχή της πολιτικής διαφωνίας ως φυσιολογικού στοιχείου της κοινότητας.
Η δημοκρατία δεν χρειάζεται ομοφωνία, χρειάζεται κανόνες για τη διαφωνία, όχι επειδή πρέπει να επιστρέψουμε στην αρχαία Αθήνα, αλλά επειδή η ιδέα ότι οι πολίτες μπορούν να διαφωνούν χωρίς να παύουν να είναι συμπολίτες, παραμένει εξαιρετικά σύγχρονη.
Δεν φταίνε όλα τα κοινωνικά δίκτυα
Η τηλεόραση δημιουργούσε ένα είδος «κοινού δωματίου».
Τα κοινωνικά δίκτυα δημιούργησαν εκατομμύρια διαφορετικά δωμάτια, όπου ο καθένας μπορεί να βλέπει μια διαφορετική εκδοχή της πραγματικότητας.
Αλλά δεν πρέπει να κάνουμε το λάθος να μετατρέψουμε την τεχνολογία σε αποδιοπομπαίο τράγο.
Ο αλγόριθμος μπορεί να ενισχύσει την πόλωση, δεν μπορεί όμως να μας υποχρεώσει να μισούμε τον αντίπαλό μας.
Η τεχνολογία μπορεί να κάνει την παραπληροφόρηση ταχύτερη, δεν μπορεί όμως να μας υποχρεώσει να σταματήσουμε να αναζητούμε την αλήθεια.
Τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να δημιουργήσουν κλειστές φυλές, αλλά δεν μπορούν να μας αφαιρέσουν την προσωπική ευθύνη να βγούμε από αυτές.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί αλλιώς κινδυνεύουμε να περιμένουμε από την επόμενη τεχνολογία να διορθώσει όσα η προηγούμενη προκάλεσε.
Καμία τεχνολογία δεν μπορεί να δημιουργήσει δημοκρατική συνείδηση εκεί όπου δεν υπάρχει η βούληση να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία.
Χρειαζόμαστε μια δημοκρατία μαχόμενη
Εδώ αποκτά ξεχωριστό, αλλά και διαχρονικό νόημα η ιστορική φράση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, το καλοκαίρι του 1974: «πιστεύουμε σε μια Δημοκρατία μαχόμενη, όχι σε μια Δημοκρατία παράλυτη».
Η φράση έχει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή ειπώθηκε στην αρχή της Μεταπολίτευσης, σε μια στιγμή κατά την οποία η δημοκρατία δεν μπορούσε να θεωρείται καθόλου αυτονόητη.
Σήμερα οι συνθήκες είναι διαφορετικές, αλλά το μήνυμα παραμένει επίκαιρο.
Μια «μαχόμενη» δημοκρατία δεν φοβάται να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Υπερασπίζεται την ελευθερία απέναντι στον αυταρχισμό, τον πλουραλισμό απέναντι στην ομοιομορφία, τους θεσμούς απέναντι στην αυθαιρεσία, την αλήθεια απέναντι στο ψέμα, την ανοχή απέναντι στον φανατισμό και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου απέναντι στην ιδέα ότι η πολιτική μπορεί να μετατρέψει ολόκληρες κοινωνικές ομάδες σε εχθρούς.
Αυτό δεν είναι άμυνα από φόβο, είναι πίστη.
Περισσότεροι δημοκράτες, όχι περισσότερη μελαγχολία
Η δημοκρατία εξακολουθεί να είναι το πολίτευμα μέσα στο οποίο εκατομμύρια άνθρωποι διεκδικούν ελευθερία, δικαιοσύνη, ισότητα και αξιοπρέπεια.
Εξακολουθεί να οργανώνει την ειρηνική εναλλαγή της εξουσία και να δίνει στον πολίτη κάτι που κανένα αυταρχικό καθεστώς δεν μπορεί πραγματικά να του προσφέρει: το δικαίωμα να πει «όχι» στην εξουσία, χωρίς να φοβάται την ίδια του τη φωνή.
Αυτό είναι τεράστιο επίτευγμα, γι' αυτό δεν χρειάζεται να μιλάμε για τη δημοκρατία σαν να βρίσκεται ένα βήμα πριν από την εξαφάνιση.
Αντίθετα, χρειάζεται να ζητήσουμε περισσότερα από αυτήν και ακόμα περισσότερα από εμάς.
Περισσότερους ανθρώπους που να πιστεύουν σε αυτήν, περισσότερους που να συμμετέχουν, περισσότερους που να διαφωνούν χωρίς να μισούν, περισσότερους που να υπερασπίζονται τα δικαιώματα του αντιπάλου τους επειδή καταλαβαίνουν ότι αύριο μπορεί να χρειαστούν τα ίδια δικαιώματα για τον εαυτό τους.
Και περισσότερους που να θεωρούν τη δημοκρατία όχι ένα κεκτημένο που απλώς παραλαμβάνουμε, αλλά μια κατάκτηση που κάθε γενιά πρέπει να ξανακάνει δική της.
Δεν χρειαζόμαστε έναν καινούργιο «δημοκρατικό μύθο» να μας μαγέψει.
Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους που να πιστεύουν σε μια παλιά, αλλά καθόλου ξεπερασμένη ιδέα: ότι η ελευθερία αξίζει να υπερασπίζεται, ότι η διαφωνία αξίζει να ακούγεται και ότι η δημοκρατία αξίζει να είναι, και να παραμένει, μαχόμενη. Όχι παράλυτη!-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...