Γράφει ο Μάκης Γεωργιάδης
Υπάρχει ένα παράδοξο στην πολιτική της εποχής μας.
Οι μεγαλύτεροι εχθροί του φιλελευθερισμού εμφανίζονται συχνά ως οι άνθρωποι που θέλουν να τον σώσουν.
Μιλούν για ελευθερία.
Για ελεύθερες αγορές.
Για περιορισμένο κράτος.
Για ατομική ευθύνη.
Για λιγότερη γραφειοκρατία.
Και την ίδια στιγμή, όλο και περισσότεροι πολίτες στις δυτικές δημοκρατίες αισθάνονται ότι το οικονομικό σύστημα λειτουργεί υπέρ εκείνων που έχουν ήδη δύναμη.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Γιατί ο φιλελευθερισμός δεν δημιουργήθηκε για να προστατεύει τους ισχυρούς από τον ανταγωνισμό.
Δημιουργήθηκε για να απελευθερώνει τον ανταγωνισμό από τους ισχυρούς.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η διάκριση είναι τεράστια.
Η ελεύθερη αγορά προϋποθέτει ότι κανείς δεν μπορεί να κλειδώσει την αγορά προς όφελός του.
Ότι μια νέα επιχείρηση μπορεί να ανταγωνιστεί την παλιά.
Ότι ο καταναλωτής μπορεί να επιλέξει.
Ότι η επιτυχία δεν μετατρέπεται αυτόματα σε μόνιμη εξουσία.
Όταν συμβαίνει το αντίθετο, η αγορά παραμένει τυπικά ελεύθερη αλλά παύει να είναι πραγματικά ανταγωνιστική.
Και τότε αρχίζει η πολιτική παραμόρφωση.
Η οικονομική ισχύς αγοράζει πολιτική επιρροή.
Η πολιτική επιρροή δημιουργεί ευνοϊκούς κανόνες.
Οι ευνοϊκοί κανόνες προστατεύουν την οικονομική ισχύ.
Ένας κύκλος έχει δημιουργηθεί.
Δεν χρειάζεται καν να υπάρχει κάποια μυστική συνωμοσία.
Η συγκέντρωση πλούτου από μόνη της δημιουργεί κίνητρα για τη διατήρηση των προνομίων.
Πρόσφατη ακαδημαϊκή έρευνα περιγράφει ακριβώς αυτή τη διαδικασία: η συγκεντρωμένη οικονομική δύναμη δημιουργεί μια ολόκληρη «βιομηχανία» υπεράσπισης των συμφερόντων των πολύ ισχυρών, με λόμπι, χρηματοδότηση πολιτικής, επιρροή στη δημόσια συζήτηση και άλλους μηχανισμούς.
Αυτό δεν είναι φιλελευθερισμός.
Είναι ολιγαρχία με φιλελεύθερη ρητορική.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη παρεξήγηση της εποχής.
Όταν οι πολίτες βλέπουν ότι μια οικονομία παράγει τεράστιο πλούτο αλλά η δική τους θέση δεν βελτιώνεται ανάλογα, δεν στρέφονται απαραίτητα εναντίον της δημοκρατίας επειδή ξαφνικά έγιναν αυταρχικοί.
Μπορεί να στρέφονται εναντίον ενός συστήματος που τους υποσχέθηκε ίσες ευκαιρίες και τους έδωσε την αίσθηση ότι οι ευκαιρίες είναι ήδη μοιρασμένες.
Και τότε εμφανίζεται ο λαϊκιστής.
Λέει στον πολίτη: «Το σύστημα είναι στημένο».
Το πρόβλημα είναι ότι συχνά η απάντηση που προσφέρει είναι ακόμη χειρότερη.
Αντί να αποκαταστήσει τον ανταγωνισμό, επιτίθεται στους θεσμούς.
Αντί να περιορίσει τα οικονομικά προνόμια, επιτίθεται στη δικαιοσύνη, στον Τύπο, στις ανεξάρτητες αρχές.
Αντί να κάνει το κράτος ισχυρότερο απέναντι στα ισχυρά συμφέροντα, θέλει ένα κράτος υποταγμένο στον ισχυρό ηγέτη.
Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Η αποτυχία του φιλελεύθερου καπιταλισμού γεννά αντιφιλελευθερισμό, και ο αντιφιλελευθερισμός απειλεί τελικά και εκείνα τα στοιχεία του καπιταλισμού που λειτουργούσαν.
Γι' αυτό η υπεράσπιση της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν μπορεί να είναι υπεράσπιση του status quo.
Αυτό είναι μεγάλο λάθος.
Δεν σώζεις ένα σύστημα λέγοντας στους πολίτες ότι όλα λειτουργούν καλά όταν βλέπουν ότι δεν λειτουργούν καλά.
Το σώζεις διορθώνοντας όσα πραγματικά δεν λειτουργούν.
Και εδώ η λέξη-κλειδί είναι ανταγωνισμός.
Αν μια μεγάλη επιχείρηση είναι καλύτερη από μια μικρή, πρέπει να κερδίζει.
Αν είναι καλύτερη επειδή έχει πολιτικές διασυνδέσεις, φορολογικά προνόμια ή μπορεί να εμποδίσει την είσοδο νέων ανταγωνιστών, τότε η αγορά χρειάζεται παρέμβαση.
Όχι για να καταστραφεί η αγορά, αλλά για να αποκατασταθεί.
Αυτός είναι ο λόγος που η αντιμονοπωλιακή πολιτική, η διαφάνεια στη χρηματοδότηση της πολιτικής, η ανεξαρτησία των θεσμών και η φορολογική δικαιοσύνη δεν είναι σοσιαλιστικές παρεκκλίσεις.
Είναι φιλελεύθερη άμυνα.
Ο φιλελευθερισμός δεν μπορεί να επιβιώσει αν η οικονομική ελευθερία σημαίνει ελευθερία των ισχυρών να εξουδετερώνουν την ελευθερία των υπολοίπων.
Και εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο μάθημα για την Ευρώπη.
Η απάντηση στην κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν είναι ούτε η επιστροφή στον κρατισμό ούτε η εγκατάλειψη της αγοράς.
Χρειάζεται ένα κράτος αρκετά ισχυρό ώστε να επιβάλλει τους κανόνες και μια αγορά αρκετά ελεύθερη ώστε να επιτρέπει σε νέους παίκτες να τους αξιοποιούν.
Χρειάζεται κράτος που δεν επιχειρεί να αποφασίζει ποιος θα κερδίσει.
Αλλά και κράτος που δεν επιτρέπει σε εκείνους που κέρδισαν να αποφασίζουν ποιος θα μπορεί να τους ανταγωνιστεί.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα.
Γιατί η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο όταν ένας πολιτικός θέλει να γίνει αυταρχικός.
Απειλείται και όταν ο πολίτης παύει να πιστεύει ότι η ψήφος του μπορεί να αλλάξει κάτι.
Και η πίστη αυτή δεν είναι μόνο πολιτική, είναι και οικονομική.
Ο πολίτης πρέπει να αισθάνεται ότι μπορεί να ανοίξει μια επιχείρηση, να δουλέψει, να δημιουργήσει, να πλουτίσει, να αποτύχει και να ξαναπροσπαθήσει χωρίς να χρειάζεται να ανήκει στο σωστό δίκτυο.
Αυτό είναι φιλελευθερισμός.
Και γι' αυτό ίσως το μεγάλο ερώτημα της εποχής είναι αν μπορούμε να ξανακάνουμε τον φιλελευθερισμό, πραγματικά φιλελεύθερο.
Να ξαναφέρουμε στο κέντρο την ατομική ελευθερία, τον ανταγωνισμό, το κράτος δικαίου και τις ίσες ευκαιρίες.
Να εμποδίσουμε την οικονομική ισχύ να μετατρέπεται σε μόνιμη πολιτική ισχύ.
Να θυμηθούμε ότι ο καπιταλισμός λειτουργεί καλύτερα όταν κανείς δεν είναι αρκετά ισχυρός ώστε να τον ελέγχει.
Γιατί το μεγάλο λάθος θα ήταν να αφήσουμε τους αντιπάλους του φιλελευθερισμού να μας πείσουν ότι η μόνη επιλογή είναι ανάμεσα σε μια ανεξέλεγκτη αγορά και ένα αυταρχικό κράτος.
Υπάρχει και τρίτος δρόμος.
Ελεύθερες αγορές, ισχυροί θεσμοί και πραγματικός ανταγωνισμός.
Αυτά είναι η προϋπόθεση του φιλελευθερισμού.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...