Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Η συζήτηση για τη φορολόγηση του πλούτου επιστρέφει στην Ελλάδα, ενόψει εκλογών, αλλά και στην Ευρώπη με ένταση.
Και μαζί της επιστρέφει ένα παλιό πολιτικό ερώτημα: πόσο πλούτο δικαιούται να συγκεντρώνει ένας άνθρωπος και πόσο από αυτόν δικαιούται να ζητά το κράτος για τη χρηματοδότηση της κοινωνίας;
Η ερώτηση μοιάζει απλή.
Η απάντηση κάθε άλλο παρά είναι τέτοια.
Το ενδιαφέρον κείμενο της Emma Chamberlain στο Comment is Freed ξεκινά από ένα πολύ συγκεκριμένο βρετανικό πρόβλημα: μια κυβέρνηση που χρειάζεται περισσότερα έσοδα, ενώ έχει αποκλείσει αυξήσεις σε βασικούς φόρους εισοδήματος και κατανάλωσης.
Η φορολόγηση του πλούτου εμφανίζεται έτσι ως ένας από τους λίγους διαθέσιμους δρόμους.
Η πρόταση της Chamberlain έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή αποφεύγει τη λογική του εντυπωσιακού νέου φόρου.
Προτείνει έναν δεκαετή οδικό χάρτη για τη μεταρρύθμιση των φόρων που ήδη υπάρχουν πάνω στον πλούτο: φόρο υπεραξίας, φόρο κληρονομιάς, φόρους μεταβίβασης και φόρους ακίνητης περιουσίας.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει.
Η φορολογική δικαιοσύνη δεν κρίνεται μόνο από το πόσο φορολογείται κάποιος.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Κρίνεται και από το αν το φορολογικό σύστημα έχει λογική και, συνεπώς, αποδοχή από την κοινωνία (αν κι αυτά τα δυο δεν συναντώνται πάντοτε).
Ένα κράτος μπορεί να αυξάνει συνεχώς τους φόρους και ταυτόχρονα να διαθέτει ένα άδικο ή αναποτελεσματικό φορολογικό σύστημα.
Μπορεί επίσης να επιδιώκει τη φορολόγηση των πολύ υψηλών περιουσιών και τελικά να εισπράττει λιγότερα επειδή έχει δημιουργήσει τόσο σύνθετους και ασταθείς κανόνες ώστε οι φορολογούμενοι να μεταφέρουν επενδύσεις, περιουσία ή φορολογική κατοικία αλλού.
Το κεφάλαιο έχει μια ιδιότητα που το πολιτικό σύστημα συχνά ξεχνά: μετακινείται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να φορολογείται λιγότερο ο πλούτος.
Σημαίνει ότι η φορολογία του χρειάζεται μεγαλύτερη σοβαρότητα.
Η Chamberlain επισημαίνει ακριβώς αυτό το πρόβλημα.
Στη Βρετανία συζητούνται ταυτόχρονα φόρος πλούτου, φόρος επί της αξίας της γης, φόρος εξόδου, περιορισμοί στις δωρεές εν ζωή, φορολόγηση των κεφαλαιακών κερδών κατά τον θάνατο και αυξημένος φόρος κληρονομιάς.
Η ίδια θεωρεί ότι η παράλληλη μεταβολή όλων αυτών χωρίς συνολικό σχεδιασμό μπορεί να οδηγήσει σε αλληλεπικαλυπτόμενες επιβαρύνσεις και σε ένα σύστημα που ο φορολογούμενος δυσκολεύεται ακόμη και να κατανοήσει.
Αυτό είναι το σημείο όπου η συζήτηση αποκτά ευρωπαϊκή και ελληνική σημασία.
Η Ελλάδα γνωρίζει καλά τη σημασία της ακίνητης περιουσίας.
Ο ΕΝΦΙΑ αποτελεί πλέον σταθερό στοιχείο του φορολογικού συστήματος και η ΑΑΔΕ έχει ήδη θεσπίσει τον νέο τύπο δήλωσης ΕΝΦΙΑ για το 2026 και τα επόμενα έτη.
Παράλληλα, η ελληνική φορολογία περιλαμβάνει κανόνες για κληρονομιές, δωρεές, γονικές παροχές και μεταβιβάσεις περιουσίας.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα κάνει το ζήτημα ακόμη πιο σύνθετο.
Για πολλές ελληνικές οικογένειες, η περιουσία δεν βρίσκεται σε χρηματοοικονομικά χαρτοφυλάκια ή σε πολύπλοκες επενδυτικές δομές.
Βρίσκεται σε ένα σπίτι, σε ένα οικόπεδο, σε ένα μικρό ακίνητο που αποκτήθηκε πριν από δεκαετίες.
Η διάκριση ανάμεσα στον «πλούτο» και στη «μεσαία περιουσία» επομένως έχει τεράστια σημασία.
Η φορολόγηση του πλούτου δεν μπορεί να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τον άνθρωπο που διαθέτει μεγάλη ρευστή περιουσία και εκείνον που διαθέτει ένα ακίνητο υψηλής αντικειμενικής αξίας, αλλά περιορισμένο εισόδημα.
Εδώ χρειάζεται μια θεμελιώδης διάκριση.
Άλλο εισόδημα, άλλο περιουσία, άλλο παραγωγικός πλούτος.
Το εισόδημα είναι ροή.
Η περιουσία είναι απόθεμα.
Ο παραγωγικός πλούτος μπορεί να δημιουργεί νέες επενδύσεις, θέσεις εργασίας και εισόδημα.
Αν ένα φορολογικό σύστημα τα αντιμετωπίζει όλα με τον ίδιο τρόπο, κινδυνεύει να τιμωρήσει ακριβώς εκείνο που θέλει να ενισχύσει: την παραγωγική οικονομική δραστηριότητα.
Γι' αυτό έχει σημασία και η διάκριση ανάμεσα στον πλούτο που δημιουργείται και στον πλούτο που μεταβιβάζεται.
Η φορολόγηση της κληρονομιάς, για παράδειγμα, αφορά στη μεταβίβαση περιουσίας από μία γενιά στην επόμενη.
Η φορολόγηση της υπεραξίας αφορά στην αύξηση της αξίας ενός περιουσιακού στοιχείου.
Η φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας αφορά στην κατοχή της.
Πρόκειται για διαφορετικά φορολογικά γεγονότα.
Όταν όμως ένα κράτος τα φορολογεί χωρίς συντονισμό, ο ίδιος πλούτος μπορεί να επιβαρύνεται επανειλημμένα σε διαφορετικά στάδια.
Αυτό ακριβώς σημαίνει ότι η φορολογική δικαιοσύνη χρειάζεται συνοχή.
Δεν αρκεί να αναρωτηθούμε ποιος θα πληρώσει περισσότερο.
Πρέπει να ρωτήσουμε τι ακριβώς φορολογούμε, σε ποιο στάδιο και με ποιο οικονομικό αποτέλεσμα.
Η Βρετανία προσφέρει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα και για έναν ακόμη λόγο.
Από τον Απρίλιο του 2026, οι βασικοί συντελεστές φόρου υπεραξίας για φυσικά πρόσωπα είναι 18% και 24%, ενώ το ετήσιο αφορολόγητο όριο υπεραξίας έχει περιοριστεί στις £3.000.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: μεγαλύτερη φορολόγηση των κεφαλαιακών κερδών.
Όμως το πραγματικό ερώτημα παραμένει.
Πόσο μακριά μπορεί να πάει ένα κράτος χωρίς να μειώσει το κίνητρο για επένδυση;
Η απάντηση δεν είναι ένα μαγικό ποσοστό.
Εξαρτάται από το σύνολο του συστήματος.
Αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο σημείο της πρότασης της Chamberlain: η φορολογική πολιτική χρειάζεται ορίζοντα δεκαετίας.
Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις πρέπει να γνωρίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού.
Η διαρκής αλλαγή των φορολογικών συντελεστών δημιουργεί αβεβαιότητα, ενώ η αβεβαιότητα επηρεάζει την επένδυση και τη μετακίνηση κεφαλαίων.
Μια σοβαρή δημοκρατία οφείλει να μπορεί να λέει στους πολίτες της κάτι απλό: Αυτό είναι το φορολογικό σύστημα.
Αυτοί είναι οι κανόνες.
Και αυτοί θα ισχύσουν για αρκετό χρόνο ώστε να μπορείτε να σχεδιάσετε τη ζωή και την επιχείρησή σας.
Αυτό δεν αποτελεί προνόμιο των πλουσίων.
Αποτελεί προϋπόθεση ενός κράτους δικαίου.
Η φορολογική σταθερότητα προστατεύει τον μικρό επαγγελματία όσο προστατεύει και τον μεγάλο επενδυτή.
Η φορολόγηση του πλούτου μπορεί να αποτελέσει εργαλείο κοινωνικής δικαιοσύνης.
Μπορεί όμως να γίνει και εργαλείο εύκολου πολιτικού συμβολισμού.
Η διαφορά βρίσκεται στην ποιότητα του σχεδιασμού.
Ο στόχος μιας δημοκρατικής φορολογικής πολιτικής δεν μπορεί να είναι η τιμωρία του πλούτου επειδή είναι πλούτος.
Ούτε η προστασία του πλούτου επειδή είναι πλούτος.
Ο στόχος πρέπει να είναι ένα σύστημα στο οποίο όλοι συνεισφέρουν αναλογικά στη χρηματοδότηση της κοινής ζωής, ενώ ταυτόχρονα διατηρούνται τα κίνητρα για εργασία, αποταμίευση, επένδυση και δημιουργία.
Η παλιά συζήτηση «φορολόγηση ή όχι του πλούτου» είναι επομένως ανεπαρκής.
Το πραγματικό ερώτημα του 21ου αιώνα είναι πολύ δυσκολότερο: Πώς φορολογούμε τον πλούτο χωρίς να φορολογούμε το μέλλον;
Εκεί θα κριθεί η σοβαρότητα των ευρωπαϊκών φορολογικών συστημάτων.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το σημαντικότερο μάθημα από τη βρετανική συζήτηση: η φορολογική δικαιοσύνη δεν χρειάζεται περισσότερους φόρους ως σύνθημα.
Χρειάζεται καλύτερους κανόνες, μεγαλύτερη συνέπεια και ένα κράτος αρκετά ώριμο ώστε να σκέφτεται πέρα από τον επόμενο προϋπολογισμό.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...