Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Η μεγαλύτερη πολιτική πρόκληση του 21ου αιώνα ίσως να μην αφορά σε ιδεολογίες, αλλά το νέο κοινωνικό συμβόλαιο ανάμεσα στους νέους και τους μεγαλύτερους.
Για πολλές δεκαετίες η πολιτική οργανωνόταν γύρω από μεγάλες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις.
Δεξιά και Αριστερά, κράτος και αγορά, ελευθερία και ισότητα, πρόοδος και συντήρηση αποτελούσαν τους βασικούς άξονες γύρω από τους οποίους διαμορφώνονταν τα κόμματα, οι κυβερνήσεις και οι κοινωνικές συγκρούσεις.
Σήμερα, χωρίς να εξαφανίζονται αυτές οι διαφορές, ένα νέο ρήγμα εμφανίζεται όλο και πιο έντονα.
Το ρήγμα των γενεών.
Πρόσφατη ανάλυση του Economist υποστηρίζει ότι οι πολίτες άνω των 55 ετών εξελίσσονται στη νέα «προβληματική γενιά» των δυτικών δημοκρατιών.
Ο χαρακτηρισμός είναι προφανώς προκλητικός και ίσως άδικος.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Παρ' όλα αυτά, αγγίζει μια πραγματική μεταβολή: οι δημογραφικές αλλαγές αρχίζουν να επηρεάζουν όλο και περισσότερο την πολιτική, την οικονομία και τη λειτουργία της δημοκρατίας.
Η ηλικία ασφαλώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Ένας νέος που αναζητά εργασία, κατοικία και επαγγελματική προοπτική έχει διαφορετικές προτεραιότητες από έναν άνθρωπο που βρίσκεται κοντά στη συνταξιοδότηση ή έχει ήδη ολοκληρώσει τον εργασιακό του βίο.
Οι μεγαλύτερες ηλικίες δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην ασφάλεια, στη σταθερότητα και στην προστασία των κοινωνικών παροχών.
Οι νεότεροι ενδιαφέρονται περισσότερο για την κοινωνική κινητικότητα, την καινοτομία και τις ευκαιρίες που θα τους επιτρέψουν να χτίσουν το μέλλον τους.
Οι διαφορές αυτές είναι φυσικές.
Δεν αποτελούν όμως από μόνες τους το πρόβλημα.
Το πραγματικό ζήτημα εμφανίζεται όταν οι δημογραφικές εξελίξεις μετατρέπουν αυτές τις διαφορετικές προτεραιότητες σε ανταγωνισμό για περιορισμένους πόρους.
Η Δύση γερνά.
Η Ελλάδα ακόμη περισσότερο.
Οι γεννήσεις μειώνονται, το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και οι ηλικιωμένοι αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό του εκλογικού σώματος.
Την ίδια στιγμή, οι νέοι εισέρχονται αργότερα στην αγορά εργασίας, δυσκολεύονται να αποκτήσουν κατοικία, δημιουργούν οικογένεια σε μεγαλύτερη ηλικία και συχνά αισθάνονται ότι η οικονομική τους πορεία θα είναι δυσκολότερη από εκείνη των γονιών τους.
Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η πεποίθηση ότι κάθε γενιά θα ζήσει καλύτερα από την προηγούμενη παύει να θεωρείται αυτονόητη.
Η μεταπολεμική Ευρώπη οικοδομήθηκε πάνω σε μια σιωπηρή υπόσχεση.
Η οικονομική ανάπτυξη, η εκπαίδευση και η εργασία θα εξασφάλιζαν στα παιδιά μια ζωή καλύτερη από εκείνη των γονιών τους.
Η υπόσχεση αυτή υπήρξε η βαθύτερη πηγή αισιοδοξίας των δυτικών δημοκρατιών.
Σήμερα δοκιμάζεται.
Οι υψηλές τιμές των ακινήτων, η πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί και η επιβράδυνση της παραγωγικότητας δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον.
Οι νεότερες γενιές αναρωτιούνται αν θα μπορέσουν να αποκτήσουν όσα οι προηγούμενες θεωρούσαν φυσική εξέλιξη της ζωής τους.
Είναι εύκολο να αναζητήσει κανείς ενόχους.
Θα ήταν όμως λάθος να θεωρήσουμε ότι υπεύθυνοι είναι οι άνθρωποι που σήμερα βρίσκονται πάνω από τα πενήντα ή τα εξήντα τους χρόνια.
Οι μεγαλύτεροι δεν δημιούργησαν μόνοι τους το δημογραφικό πρόβλημα ούτε ευθύνονται αποκλειστικά για τις αδυναμίες των ασφαλιστικών συστημάτων ή για την κρίση της κατοικίας.
Το πρόβλημα είναι βαθύτερο.
Οι θεσμοί που σχεδιάστηκαν για κοινωνίες με πολλούς νέους και λίγους ηλικιωμένους καλούνται πλέον να λειτουργήσουν σε κοινωνίες όπου οι αναλογίες έχουν αντιστραφεί.
Η πυραμίδα του πληθυσμού μεταβάλλεται.
Και μαζί της μεταβάλλεται ολόκληρο το κοινωνικό συμβόλαιο.
Η Ελλάδα γνωρίζει αυτή τη μετάβαση ίσως εντονότερα από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η υπογεννητικότητα, η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας και η φυγή χιλιάδων νέων επιστημόνων στο εξωτερικό δημιούργησαν ένα δημογραφικό κενό που δύσκολα αναπληρώνεται.
Όσο η οικονομία αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς, η πίεση ανάμεσα στις γενιές γίνεται εντονότερη.
Αυτό, όμως, δεν πρέπει να μας οδηγήσει σε μια επικίνδυνη λογική αντιπαράθεσης.
Η ελληνική πολιτική σκέψη προσφέρει εδώ ένα πολύτιμο μάθημα.
Ο Αριστοτέλης περιγράφει τη δικαιοσύνη ως αναλογία.
Δίκαιη πολιτεία δεν είναι εκείνη που μοιράζει τα ίδια σε όλους, αλλά εκείνη που κατανέμει δικαιώματα και υποχρεώσεις με τρόπο που διατηρεί τη συνοχή της κοινότητας.
Η ισορροπία ανάμεσα στις γενιές αποτελεί σήμερα μια σύγχρονη μορφή αυτής της αναλογικής δικαιοσύνης.
Οι μεγαλύτεροι έχουν δικαίωμα στην ασφάλεια που κέρδισαν μέσα από δεκαετίες εργασίας.
Οι νεότεροι έχουν δικαίωμα στην ελπίδα ότι η προσπάθειά τους θα ανταμειφθεί.
Η πολιτική οφείλει να υπηρετήσει και τα δύο.
Άλλωστε, η πραγματική σύγκρουση δεν είναι βιολογική.
Είναι ιστορική.
Ο σημερινός εβδομηντάρης ενηλικιώθηκε σε μια εποχή όπου η σταθερή εργασία, η ιδιοκατοίκηση και η σταδιακή οικονομική άνοδος αποτελούσαν ρεαλιστικές προσδοκίες.
Ο σημερινός τριαντάρης ζει σε έναν κόσμο μεγαλύτερης αβεβαιότητας, ταχύτερων τεχνολογικών αλλαγών και εντονότερου διεθνούς ανταγωνισμού.
Οι εμπειρίες τους είναι διαφορετικές.
Οι αγωνίες τους επίσης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα συμφέροντά τους είναι ασύμβατα.
Μια κοινωνία που εγκαταλείπει τους ηλικιωμένους χάνει τη μνήμη της.
Μια κοινωνία που απογοητεύει τους νέους χάνει το μέλλον της.
Η πρόκληση του 21ου αιώνα δεν είναι να επιλέξουμε ποια γενιά θα δικαιώσουμε.
Είναι να οικοδομήσουμε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο στο οποίο η εμπειρία των μεγαλύτερων θα συναντά τη δημιουργικότητα των νεότερων, χωρίς να μετατρέπεται η δημογραφία σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Οι δημοκρατίες άντεξαν πολέμους, οικονομικές κρίσεις και μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις, επειδή κατάφερναν κάθε φορά να ανανεώνουν τη συμφωνία ανάμεσα στους πολίτες τους.
Σήμερα καλούνται να πετύχουν κάτι εξίσου δύσκολο.
Να ανανεώσουν τη συμφωνία ανάμεσα στις γενιές.
Γιατί το μέλλον μιας χώρας δεν εξαρτάται μόνο από το πόσους νέους ή πόσους ηλικιωμένους διαθέτει.
Εξαρτάται από το αν μπορεί να τους πείσει ότι το αύριο είναι μια κοινή υπόθεση και όχι ένας αγώνας του ενός απέναντι στον άλλον.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...