Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Οι πυρκαγιές του 2026 δεν είναι απλώς μια ακόμη δύσκολη καλοκαιρινή περίοδος. Είναι προειδοποίηση ότι η Ευρώπη πρέπει να μάθει να ζει με ένα νέο κλιματικό και πολιτικό περιβάλλον
Υπάρχει μια στιγμή κάθε καλοκαίρι κατά την οποία η Ευρώπη κοιτάζει τις φλόγες και πιστεύει ότι βλέπει μια φυσική καταστροφή.
Μια δύσκολη χρονιά.
Έναν ασυνήθιστο καύσωνα.
Μια εξαιρετικά ξηρή περίοδο.
Μερικές πυρκαγιές που ξέφυγαν από τον έλεγχο.
Ίσως όμως πρέπει να αρχίσουμε να βλέπουμε τα πράγματα διαφορετικά.
Γιατί αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη μπορεί να μην είναι μια παρένθεση.
Μπορεί να είναι η νέα κανονικότητα.
Ο Economist, με τον εύγλωττο τίτλο «Europe’s fires are just the start», θέτει ακριβώς αυτή την ανησυχητική προοπτική.
Και η πραγματικότητα των τελευταίων ημερών την κάνει ακόμη πιο δύσκολο να αγνοηθεί.
Η Ισπανία και η Γαλλία δοκιμάζονται από τεράστιες πυρκαγιές.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί από τις εστίες τους.
Η Ιταλία βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλά μέτωπα.
Και η απειλή μετακινείται προς την ανατολική Μεσόγειο, με την Ελλάδα να βρίσκεται πλέον ανάμεσα στις χώρες που η ευρωπαϊκή πολιτική προστασία θεωρεί ιδιαίτερα ευάλωτες.
Αυτό δεν είναι πια μόνο ζήτημα δασών.
Είναι ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η φωτιά είναι το σύμπτωμα
Οι πυρκαγιές δεν δημιουργούνται από έναν και μόνο παράγοντα.
Χρειάζονται ανάφλεξη, καύσιμη ύλη, ξηρασία, άνεμο και κατάλληλες θερμοκρασίες.
Αλλά η κλιματική μεταβολή αλλάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν όλοι αυτοί οι παράγοντες.
Υψηλότερες θερμοκρασίες.
Μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας.
Πιο ξηρή βλάστηση.
Ακραίες συνθήκες που μπορούν να μετατρέψουν μια φωτιά από τοπικό περιστατικό σε τεράστια πυρκαγιά μέσα σε ελάχιστες ώρες.
Η επιστημονική έρευνα για τις μεσογειακές πυρκαγιές δείχνει ότι η θερμοκρασία, η ξηρασία και κυρίως το έλλειμμα υγρασίας στην ατμόσφαιρα επηρεάζουν σημαντικά την εκδήλωση και την εξάπλωσή τους.
Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα έχουμε πυρκαγιές.
Θα έχουμε.
Το ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες μας είναι προετοιμασμένες για πυρκαγιές μεγαλύτερες, ταχύτερες και δυσκολότερα προβλέψιμες από εκείνες που γνωρίζαμε στο παρελθόν.
Η Ευρώπη του αύριο θα είναι θερμότερη, ξηρότερη και ακριβότερη
Η κλιματική αλλαγή συζητείται συχνά σαν να αφορά αποκλειστικά στο περιβάλλον.
Δεν αφορά μόνο στο περιβάλλον.
Αφορά στην οικονομία.
Αφορά στην ασφάλιση κατοικιών.
Αφορά στην αξία της γης.
Αφορά στον τουρισμό.
Αφορά στη γεωργία.
Αφορά στο νερό.
Αφορά στην ηλεκτρική ενέργεια.
Αφορά στις υποδομές.
Αφορά τελικά στην ίδια την κοινωνική συνοχή.
Όταν μια περιοχή καίγεται, δεν χάνονται μόνο δέντρα.
Καταστρέφονται κατοικίες, επιχειρήσεις, αγροτικές εκτάσεις, δρόμοι, δίκτυα ηλεκτρισμού και τουριστικές υποδομές.
Και όταν οι καταστροφές επαναλαμβάνονται, το κόστος δεν παραμένει τοπικό.
Μεταφέρεται στην οικονομία ολόκληρης της χώρας.
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη μπροστά από την Ευρώπη
Εδώ η Ελλάδα έχει κάτι που ίσως πρέπει να αξιοποιήσει περισσότερο.
Η χώρα μας δεν αντιμετωπίζει τώρα για πρώτη φορά την πραγματικότητα των ακραίων πυρκαγιών.
Την αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια.
Έχει πληρώσει βαρύ τίμημα.
Έχει αναπτύξει μηχανισμούς εκκένωσης.
Έχει επενδύσει στην Πολιτική Προστασία.
Έχει αποκτήσει εμπειρία στη χρήση εναέριων μέσων.
Έχει δημιουργήσει κουλτούρα επιχειρησιακής ετοιμότητας που πολλές ευρωπαϊκές χώρες μόλις τώρα αρχίζουν να χρειάζονται.
Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ενισχύσει έναν κοινό μηχανισμό αντιμετώπισης.
Ήδη από τις αρχές Ιουλίου η ΕΕ είχε προγραμματίσει την προληπτική ανάπτυξη 777 πυροσβεστών από 14 χώρες σε περιοχές υψηλού κινδύνου, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία.
Αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα, αλλά η Ευρώπη θα χρειαστεί περισσότερα.
Από την Πολιτική Προστασία στην πολιτική πρόληψης
Για χρόνια, η πολιτική αντιμετώπισης των πυρκαγιών είχε έναν σχετικά απλό στόχο: Να σβήσουμε τη φωτιά.
Αυτό δεν αρκεί πλέον.
Πρέπει να περάσουμε από την πολιτική της αντίδρασης στην πολιτική της πρόληψης.
Να καθαρίζονται τα δάση.
Να δημιουργούνται αντιπυρικές ζώνες.
Να χρησιμοποιούνται δορυφορικά δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη για την πρόβλεψη της εξάπλωσης.
Να σχεδιάζονται οι πόλεις με διαφορετικό τρόπο.
Να προστατεύονται κρίσιμες υποδομές.
Να αλλάξει η διαχείριση των δασών.
Να ενισχυθούν οι τοπικές κοινωνίες.
Και κυρίως να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε την πυρκαγιά ως κίνδυνο που πρέπει να προβλέψουμε, όχι μόνο ως καταστροφή που πρέπει να αντιμετωπίσουμε όταν εμφανιστεί.
Η ίδια η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση: τα δεδομένα του EFFIS δεν χρησιμεύουν μόνο για να καταγράψουν τι κάηκε, αλλά για να προβλέψουν πού θα είναι υψηλότερος ο κίνδυνος τις επόμενες ημέρες.
Η νέα μεγάλη ευρωπαϊκή ανισότητα
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση που αξίζει να συζητήσουμε.
Η κλιματική αλλαγή δεν θα πλήξει όλους τους Ευρωπαίους με τον ίδιο τρόπο.
Οι πλουσιότερες χώρες μπορούν να επενδύσουν περισσότερα στην πρόληψη, στην τεχνολογία, στις υποδομές και στην ασφάλιση.
Οι φτωχότερες περιοχές θα δυσκολεύονται περισσότερο.
Και μέσα στις ίδιες τις χώρες, οι φτωχότεροι πολίτες είναι συχνά εκείνοι που έχουν λιγότερες δυνατότητες να προστατεύσουν την περιουσία τους, να μετακινηθούν ή να αποκαταστήσουν τις ζημιές.
Έτσι, η κλιματική προσαρμογή γίνεται και ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μόνο ως περιβαλλοντική πολιτική.
Χρειάζεται επενδυτική, κοινωνική και αναπτυξιακή πολιτική.
Η Μεσόγειος ως ευρωπαϊκό εργαστήριο
Η Μεσόγειος μπορεί να γίνει το μεγάλο ευρωπαϊκό εργαστήριο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Κύπρος και νότια Γαλλία αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις.
Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να μοιραστούν τεχνογνωσία.
Να δημιουργήσουν κοινά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Να οργανώσουν κοινές ασκήσεις.
Να αναπτύξουν κοινές προμήθειες εξοπλισμού.
Να δημιουργήσουν ευρωπαϊκές εφεδρείες πυροσβεστικών μέσων.
Η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να το κάνει.
Αλλά η κλίμακα του προβλήματος απαιτεί πολύ περισσότερα.
Η μεγάλη ειρωνεία
Η Ευρώπη συζητά επί χρόνια για την κλιματική αλλαγή.
Τώρα η κλιματική αλλαγή αρχίζει να αλλάζει την ίδια την έννοια της ασφάλειας.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει στρατός στα σύνορα για να απειληθεί μια κοινωνία.
Μπορεί να αρκεί μια εβδομάδα ακραίου καύσωνα.
Μια παρατεταμένη ξηρασία.
Μια πυρκαγιά που κινείται γρηγορότερα από όσο μπορούν να κινηθούν οι άνθρωποι.
Ένα δίκτυο ηλεκτρισμού που καταρρέει.
Μια πόλη που δεν μπορεί να εξασφαλίσει επαρκές νερό.
Η κλιματική ασφάλεια γίνεται έτσι μέρος της εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Και αυτό αλλάζει τα πάντα.
Οι φωτιές είναι μόνο η αρχή
Οι φωτιές πράγματι μπορεί να είναι μόνο η αρχή.
Γιατί πίσω από αυτές βρίσκονται μεγαλύτερες αλλαγές: περισσότερη ζέστη, λιγότερο νερό, μεγαλύτερη πίεση στη γεωργία, ακριβότερη ενέργεια, μεγαλύτερο κόστος υποδομών, περισσότερες μετακινήσεις πληθυσμών και νέες κοινωνικές ανισότητες.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται πανικό.
Χρειάζεται προετοιμασία.
Και η Ελλάδα δεν χρειάζεται να περιμένει να της υποδείξουν τι πρέπει να κάνει.
Η χώρα έχει ήδη ζήσει πολλές από τις κρίσεις που τώρα αρχίζουν να αντιμετωπίζουν άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Αυτό που κάποτε θεωρούσαμε ελληνική ιδιαιτερότητα μπορεί σύντομα να γίνει ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Και τότε η ελληνική εμπειρία (από την Πολιτική Προστασία μέχρι την αντιμετώπιση των πυρκαγιών και την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών) θα μπορούσε να αποτελέσει εξαγώγιμη ευρωπαϊκή τεχνογνωσία.
Γιατί το μεγάλο ερώτημα της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι αν μπορούμε να σταματήσουμε όλες τις φωτιές.
Δεν μπορούμε.
Το πραγματικό ερώτημα θα είναι αν μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινωνίες που δεν καταρρέουν όταν έρχεται η φωτιά.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει μπροστά της η Ευρώπη.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...