Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Οι πόλεμοι δεν κρίνονται μόνο από τα εδάφη που καταλαμβάνονται, αλλά από τους πολιτικούς στόχους που επιτυγχάνουν. Και εκεί, τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία απέχει πολύ από όσα επιδίωκε.
«Ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα».
Δύο αιώνες μετά τη διατύπωση αυτής της εμβληματικής φράσης, ο Καρλ φον Κλαούζεβιτς εξακολουθεί να προσφέρει το ασφαλέστερο κριτήριο για την αξιολόγηση κάθε μεγάλης στρατιωτικής σύγκρουσης.
Οι πόλεμοι δεν διεξάγονται για να κατακτηθούν μερικές ακόμη πόλεις ούτε για να μετακινηθούν οι γραμμές του μετώπου κατά λίγα χιλιόμετρα.
Διεξάγονται για να υπηρετήσουν πολιτικούς σκοπούς.
Αν αυτοί οι σκοποί δεν επιτευχθούν, τότε ακόμη και σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες μπορεί να αποδειχθούν στρατηγικά ανεπαρκείς.
Αν εφαρμόσουμε αυτό το κριτήριο στον πόλεμο της Ουκρανίας, προκύπτει ένα συμπέρασμα που συχνά χάνεται μέσα στις καθημερινές αναφορές για προελάσεις, αντεπιθέσεις και μεταβολές των γραμμών του μετώπου.
Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρές στρατιωτικές δυνατότητες και να ελέγχει σημαντικά τμήματα ουκρανικού εδάφους.
Όμως οι βασικοί πολιτικοί στόχοι για τους οποίους ο Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσισε την εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022 παραμένουν, τέσσερα χρόνια αργότερα, σε μεγάλο βαθμό ανεκπλήρωτοι.
Ας θυμηθούμε ποιοι ήταν αυτοί οι στόχοι.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ο πρώτος ήταν η ταχεία κατάληψη του Κιέβου και η ανατροπή της κυβέρνησης του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Η εκτίμηση της Μόσχας ήταν ότι η ουκρανική αντίσταση θα κατέρρεε μέσα σε λίγες ημέρες και ότι θα εγκαθιδρυόταν μια φιλορωσική κυβέρνηση, επαναφέροντας την Ουκρανία στη σφαίρα επιρροής του Κρεμλίνου.
Τίποτε από αυτά δεν συνέβη.
Το Κίεβο άντεξε, η κυβέρνηση παρέμεινε στη θέση της και ο Ζελένσκι εξελίχθηκε σε διεθνές σύμβολο της ουκρανικής αντίστασης.
Ο δεύτερος στόχος ήταν να αποτραπεί η οριστική ένταξη της Ουκρανίας στη δυτική πολιτική και στρατηγική αρχιτεκτονική.
Και εδώ, το αποτέλεσμα υπήρξε σχεδόν το αντίθετο από το επιδιωκόμενο.
Η Ουκρανία απέκτησε καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι σχέσεις της με το ΝΑΤΟ εμβαθύνθηκαν όσο ποτέ άλλοτε και η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική στήριξη της Δύσης προς το Κίεβο απέκτησε πρωτοφανή έκταση.
Ο τρίτος στόχος ήταν να ανακοπεί η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και να περιοριστεί η δυτική στρατιωτική παρουσία κοντά στα ρωσικά σύνορα.
Το αποτέλεσμα ήταν και πάλι αντίστροφο.
Η Φινλανδία και η Σουηδία, δύο χώρες που επί δεκαετίες διατηρούσαν πολιτική στρατιωτικής ουδετερότητας, εντάχθηκαν στη Συμμαχία, ενισχύοντας σημαντικά τη θέση της στη Βόρεια Ευρώπη.
Η Ρωσία, αντί να απομακρύνει το ΝΑΤΟ, βρέθηκε αντιμέτωπη με μια μεγαλύτερη και περισσότερο συνεκτική Συμμαχία.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτάχυνε τη μείωση της ενεργειακής της εξάρτησης από τη Ρωσία, περιορίζοντας έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς επιρροής που διέθετε η Μόσχα επί δεκαετίες.
Οι κυρώσεις, η αναζήτηση εναλλακτικών ενεργειακών πηγών και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας συνιστούν εξελίξεις που δύσκολα θα μπορούσαν να θεωρηθούν ευνοϊκές για τους αρχικούς στρατηγικούς σχεδιασμούς του Κρεμλίνου.
Εξίσου καθοριστική υπήρξε και η μεταβολή της ευρωπαϊκής στρατηγικής κουλτούρας.
Για πολλά χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατηγορούνταν ότι αποτελούσε έναν οικονομικό γίγαντα αλλά έναν γεωπολιτικό νάνο, με περιορισμένες αμυντικές δυνατότητες και μεγάλη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ρωσική εισβολή λειτούργησε ως ισχυρό σοκ.
Οι αμυντικές δαπάνες αυξήθηκαν σχεδόν σε όλα τα κράτη- μέλη, εγκρίθηκαν πρωτοφανή ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και η έννοια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας απέκτησε νέα δυναμική.
Η Γερμανία εγκατέλειψε το δόγμα της στρατιωτικής αυτοσυγκράτησης που χαρακτήριζε την πολιτική της μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ενώ η συνεργασία στον τομέα της άμυνας εξελίσσεται πλέον σε μία από τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με άλλα λόγια, η εισβολή στην Ουκρανία δεν αποδυνάμωσε την ευρωπαϊκή συνοχή.
Συνέβαλε στην επιτάχυνση μιας διαδικασίας στρατηγικής ενοποίησης που μέχρι πρότινος προχωρούσε με αργούς ρυθμούς.
Βεβαίως, όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η Ρωσία έχει χάσει τον πόλεμο.
Μια τόσο σύνθετη και αιματηρή σύγκρουση δεν μπορεί να αποτιμηθεί με απόλυτους όρους όσο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικούς ανθρώπινους και υλικούς πόρους, διατηρεί τον έλεγχο εκτεταμένων περιοχών και συνεχίζει να ασκεί πίεση στο μέτωπο.
Όμως άλλο πράγμα είναι η στρατιωτική αντοχή και άλλο η επίτευξη των πολιτικών στόχων που οδήγησαν στην έναρξη του πολέμου.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία της σκέψης του Κλαούζεβιτς.
Η στρατιωτική ισχύς δεν αποτελεί αυτοσκοπό.
Αποκτά νόημα μόνο όταν υπηρετεί αποτελεσματικά έναν πολιτικό σχεδιασμό.
Αν η χρήση της παράγει τελικά αποτελέσματα αντίθετα από εκείνα που επιδίωκε η πολιτική ηγεσία, τότε η στρατηγική οφείλει να επαναξιολογηθεί, ανεξάρτητα από τις επιμέρους επιτυχίες στο πεδίο των επιχειρήσεων.
Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα τέτοιων πολέμων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν σχεδόν όλες τις μεγάλες μάχες στο Βιετνάμ, αλλά δεν πέτυχαν τον πολιτικό τους σκοπό.
Η Σοβιετική Ένωση κυριάρχησε στρατιωτικά στο Αφγανιστάν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλά τελικά αποχώρησε χωρίς να έχει επιβάλει τη βούλησή της.
Ακόμη και ο Ναπολέων, ο μεγαλύτερος ίσως στρατηλάτης της νεότερης Ευρώπης, γνώρισε τη στρατηγική του ήττα όταν οι πολιτικοί του στόχοι ξεπέρασαν τις πραγματικές δυνατότητες της στρατιωτικής του ισχύος.
Η Ουκρανία ενδέχεται να αποτελέσει ακόμη μία περίπτωση όπου η κατοχή εδαφών δεν αρκεί για να εξασφαλίσει την επίτευξη των πολιτικών επιδιώξεων.
Άλλωστε, η ίδια η ουκρανική εθνική ταυτότητα, την οποία η Μόσχα θεωρούσε εύθραυστη, φαίνεται να ενισχύθηκε μέσα από τη δοκιμασία του πολέμου.
Η εισβολή δεν αποδυνάμωσε το ουκρανικό κράτος, αντίθετα συνέβαλε στη συσπείρωση της κοινωνίας του και στην εδραίωση μιας ισχυρότερης εθνικής συνείδησης.
Για την Ελλάδα, αυτή η συζήτηση δεν είναι φιλολογική.
Η σταθερή στήριξη προς την Ουκρανία από την πρώτη στιγμή της εισβολής δεν απορρέει μόνο από τη συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ.
Συνδέεται και με μια βαθιά ιστορική εμπειρία.
Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και η συνεχιζόμενη κατοχή μέρους ενός ανεξάρτητου κράτους έχουν καταστήσει τον Ελληνισμό ιδιαίτερα ευαίσθητο απέναντι σε κάθε προσπάθεια αλλαγής συνόρων διά της στρατιωτικής βίας.
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών δεν αποτελεί αφηρημένη αρχή, αλλά θεμελιώδες στοιχείο του ίδιου του εθνικού συμφέροντος.
Η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία θα διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
Αν ο τελικός κριτής ενός πολέμου είναι η επίτευξη των πολιτικών του στόχων, τότε η ιστορία δύσκολα θα αξιολογήσει την εισβολή στην Ουκρανία αποκλειστικά με βάση τους χάρτες των μετώπων.
Θα εξετάσει και τις μακροπρόθεσμες συνέπειές της: μια Ουκρανία που εξακολουθεί να αντιστέκεται, ένα ΝΑΤΟ διευρυμένο και περισσότερο συνεκτικό, μια Ευρώπη που επανεξοπλίζεται και μια Ρωσία που έχασε σε μεγάλο βαθμό το ενεργειακό πλεονέκτημα πάνω στο οποίο είχε οικοδομήσει σημαντικό μέρος της γεωπολιτικής της επιρροής.
Αν αυτά είναι τα αποτελέσματα του πολέμου, τότε ίσως η μεγαλύτερη δικαίωση του Κλαούζεβιτς να είναι ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις αποκτούν νόημα μόνο όταν υπηρετούν αποτελεσματικά την πολιτική.
Και σε αυτό το πεδίο, η αποτίμηση της ρωσικής στρατηγικής θα συνεχίσει να απασχολεί ιστορικούς και αναλυτές πολύ μετά το τέλος των μαχών.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...