Γράφει ο Ευγένιος
Κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση γεννά δύο αντίθετα συναισθήματα: ενθουσιασμό και φόβο.
Το ίδιο συνέβη με την τυπογραφία, με τον ατμό, με τον ηλεκτρισμό, με το Διαδίκτυο.
Το ίδιο συμβαίνει σήμερα με την τεχνητή νοημοσύνη.
Άλλοι βλέπουν σε αυτήν την αρχή μιας νέας εποχής αφθονίας και δημιουργικότητας, άλλοι φοβούνται ότι οι μηχανές θα υποκαταστήσουν τον άνθρωπο και θα καταστήσουν περιττές πολλές από τις δεξιότητες που επί αιώνες θεωρούσαμε αποκλειστικά ανθρώπινες.
Ίσως όμως το ερώτημα να τίθεται λάθος.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιο έξυπνη από τον άνθρωπο, δηλαδή η σύγκριση.
Πράγματι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύει τεράστιους όγκους δεδομένων, να γράφει κείμενα, να συνθέτει μουσική, να επιταχύνει την επιστημονική έρευνα, να υποστηρίζει ιατρικές διαγνώσεις και να εκτελεί σύνθετες εργασίες με ταχύτητα που υπερβαίνει τις ανθρώπινες δυνατότητες.
Ωστόσο, υπάρχει μια εντελώς διαφορετική οπτική.
Η μεγαλύτερη συνεισφορά της AI ίσως δεν είναι όσα θα κάνει για εμάς, αλλά όσα θα μας αναγκάσει να ανακαλύψουμε για τον ίδιο μας τον εαυτό.
Αν οι μηχανές μπορούν να επεξεργάζονται τη γνώση καλύτερα από τον άνθρωπο, τότε ίσως η ανθρώπινη αξία δεν βρίσκεται πρωτίστως στην υπολογιστική ικανότητα, αλλά στη σοφία, στην αυτογνωσία, στη συνείδηση και στην ικανότητα να δίνουμε νόημα στη ζωή.
Αυτή είναι μια πρόκληση που υπερβαίνει την τεχνολογία.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Είναι μια πρόκληση πολιτισμού.
Και εδώ, σχεδόν αναπόφευκτα, η σκέψη επιστρέφει στην Ελλάδα.
Γιατί οι αρχαίοι Έλληνες είχαν διατυπώσει αυτή τη διάκριση περισσότερο από δύο χιλιάδες χρόνια πριν εμφανιστούν οι υπολογιστές.
Ο Σωκράτης δεν ταύτιζε ποτέ τη σοφία με τη συσσώρευση γνώσεων.
Αντίθετα, η περίφημη ομολογία του «ἓν οἶδα, ὅτι οὐδὲν οἶδα» δεν ήταν άρνηση της γνώσης, αλλά υπενθύμιση ότι η αληθινή σοφία αρχίζει όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει τα όριά του.
Ο Αριστοτέλης προχώρησε ακόμη περισσότερο.
Διέκρινε την επιστήμη, που αναζητεί την αλήθεια για τον κόσμο, από την τέχνη, που παράγει και δημιουργεί, αλλά και από τη φρόνηση, δηλαδή την ικανότητα του ανθρώπου να επιλέγει το σωστό μέσα στις συγκεκριμένες περιστάσεις της ζωής.
Η φρόνηση δεν είναι πληροφορία ούτε υπολογισμός.
Είναι κρίση.
Είναι εμπειρία.
Είναι ηθική ευθύνη.
Αυτή η ελληνική διάκριση αποκτά σήμερα απρόσμενη επικαιρότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γνωρίζει περισσότερα από κάθε άνθρωπο.
Δεν μπορεί όμως να αποφασίσει τι είναι δίκαιο.
Μπορεί να αναλύσει χιλιάδες δεδομένα για μια ιατρική θεραπεία, αλλά δεν μπορεί να παρηγορήσει έναν άνθρωπο που φοβάται.
Μπορεί να προτείνει την αποδοτικότερη λύση, αλλά δεν μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα αν αυτή είναι και η πιο ανθρώπινη λύση.
Η μεγάλη πρόκληση της εποχής μας, επομένως, δεν είναι να ανταγωνιστούμε τις μηχανές εκεί όπου εκείνες υπερέχουν.
Είναι να καλλιεργήσουμε εκείνες τις ανθρώπινες ιδιότητες που καμία μηχανή δεν μπορεί να αποκτήσει από μόνη της: ενσυναίσθηση, δημιουργικότητα, φαντασία, ηθική κρίση, ευθύνη, αγάπη, ικανότητα για συνεργασία και θυσία.
Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται και μια ακόμη βαθύτερη ελληνική ιδέα: η ὕβρις.
Στη σύγχρονη γλώσσα χρησιμοποιούμε συχνά τη λέξη ως συνώνυμο της αλαζονείας.
Για τους αρχαίους Έλληνες, όμως, η ύβρις ήταν κάτι πιο σύνθετο.
Ήταν η ψευδαίσθηση ότι ο άνθρωπος, επειδή απέκτησε δύναμη, μπορεί να υπερβεί κάθε όριο και να πάψει να λογοδοτεί στη λογική, στην ηθική και στην κοινή μοίρα των ανθρώπων.
Αυτό είναι ένα εξαιρετικά επίκαιρο μάθημα.
Η ύβρις δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη.
Η ύβρις θα ήταν να πιστέψουμε ότι, επειδή δημιουργήσαμε μια εξαιρετικά ισχυρή τεχνολογία, δεν χρειαζόμαστε πλέον τη σοφία.
Οι Έλληνες δεν φοβήθηκαν ποτέ τη γνώση.
Ο μύθος του Προμηθέα δεν είναι μια καταδίκη της φωτιάς, δηλαδή της τεχνικής δύναμης.
Είναι μια υπενθύμιση ότι κάθε νέα δύναμη συνοδεύεται από ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη.
Η τέχνη, η δημιουργική επινόηση, θεωρήθηκε πάντοτε στοιχείο του ανθρώπινου μεγαλείου.
Εκείνο που έπρεπε να τη συνοδεύει ήταν η φρόνηση, η ικανότητα να χρησιμοποιείται προς όφελος της κοινότητας και όχι ως εργαλείο κυριαρχίας ή αλαζονείας.
Ίσως, λοιπόν, η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης να μην απαιτεί λιγότερη τεχνολογία.
Απαιτεί περισσότερο ανθρωπισμό.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για την εκπαίδευση.
Για δεκαετίες, τα εκπαιδευτικά συστήματα έδιναν έμφαση κυρίως στην απομνημόνευση πληροφοριών και στην αναπαραγωγή γνώσεων.
Όμως αν οι μηχανές μπορούν πλέον να ανακτούν και να επεξεργάζονται αυτές τις πληροφορίες σχεδόν στιγμιαία, τότε ο σκοπός της παιδείας αλλάζει.
Η μεγαλύτερη αποστολή της δεν θα είναι να γεμίσει το μυαλό με δεδομένα, αλλά να διαμορφώσει χαρακτήρες, πολίτες και ανθρώπους με κρίση.
Και εδώ η ελληνική έννοια της παιδείας αποκτά ξανά ξεχωριστή σημασία.
Για τους αρχαίους, η παιδεία ήταν η διαμόρφωση του ανθρώπου στο σύνολό του: του νου, του χαρακτήρα, της αισθητικής, της ηθικής και της συμμετοχής του στην κοινότητα.
Ίσως η AI, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, να μας επιτρέψει να επιστρέψουμε σε αυτή την πιο ολοκληρωμένη αντίληψη της εκπαίδευσης.
Υπάρχει τελικά μια βαθιά ιστορική ειρωνεία.
Χρειάστηκε να κατασκευάσουμε την πιο ευφυή μηχανή στην ιστορία για να θυμηθούμε ότι ο άνθρωπος δεν ορίζεται μόνο από την ευφυΐα του.
Ορίζεται από τη δυνατότητά του να αγαπά, να δημιουργεί, να αμφιβάλλει, να συγχωρεί, να αναζητά το δίκαιο, να θαυμάζει το ωραίο και να δίνει νόημα στην ύπαρξή του.
Ίσως λοιπόν το μεγαλύτερο δώρο της τεχνητής νοημοσύνης να μην είναι ότι θα μας κάνει απλώς πιο παραγωγικούς ή πιο αποτελεσματικούς.
Ίσως το μεγαλύτερο δώρο της να είναι ότι θα μας οδηγήσει πίσω στο αρχαιότερο ερώτημα του ελληνικού πολιτισμού: «Πώς πρέπει να ζει ο άνθρωπος;»
Γιατί όταν οι μηχανές θα μπορούν να κάνουν σχεδόν τα πάντα, αυτό που θα έχει πραγματικά αξία δεν θα είναι όσα μπορούν να κάνουν εκείνες.
Θα είναι όσα μόνο ο άνθρωπος μπορεί να γίνει.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αισιοδοξία της εποχής μας.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν σηματοδοτεί το τέλος του ανθρωπισμού.
Μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία ενός νέου ανθρωπισμού, όπου η τεχνολογία δεν θα υποκαθιστά τη σοφία, αλλά θα της δίνει περισσότερο χώρο να αναπτυχθεί.
Η πραγματική πρόοδος δεν θα μετριέται μόνο από την ισχύ των αλγορίθμων μας, αλλά από το αν θα γινόμαστε σοφότεροι, δικαιότεροι και πιο ανθρώπινοι καθώς η δύναμή μας θα μεγαλώνει.
Αυτό, ίσως, είναι το πιο διαχρονικό μάθημα της ελληνικής σκέψης προς την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...