Γράφει ο Ευγένιος
Εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, οι σύγχρονες κοινωνίες αξιολογούν την πρόοδό τους με έναν σχεδόν αυτονόητο δείκτη: το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν.
Αν η οικονομία αναπτύσσεται, αν η παραγωγή αυξάνεται και αν τα εισοδήματα βελτιώνονται, θεωρείται ότι η χώρα βαδίζει προς τη σωστή κατεύθυνση.
Το ΑΕΠ έγινε το καθολικό θερμόμετρο της επιτυχίας.
Όμως τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα πιο εμφανές ότι η οικονομική ευημερία δεν συμβαδίζει πάντοτε με την κοινωνική ευημερία.
Μια χώρα μπορεί να γίνεται πλουσιότερη, αλλά οι πολίτες της να αισθάνονται περισσότερο ανασφαλείς, περισσότερο μόνοι και λιγότερο σεβαστοί.
Μπορεί να παράγει περισσότερο πλούτο, αλλά ταυτόχρονα να παράγει περισσότερη ανισότητα, περισσότερη πόλωση και μεγαλύτερη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς.
Οι προηγμένες κοινωνίες χρειάζονται έναν νέο τρόπο να αξιολογούν την πρόοδό τους: όχι μόνο με βάση τον πλούτο που παράγουν, αλλά και με βάση την αξιοπρέπεια που εξασφαλίζουν στους πολίτες τους.
Η έννοια δεν είναι εύκολο να μετρηθεί.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ίσως όμως γι' αυτό είναι τόσο σημαντική.
Τι σημαίνει, άραγε, μια κοινωνία αξιοπρέπειας;
Σημαίνει μια κοινωνία στην οποία οι θεσμοί δεν αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο ως αριθμό.
Μια κοινωνία όπου η εργασία δεν αποτελεί μόνο μέσο βιοπορισμού αλλά και πηγή αυτοσεβασμού.
Όπου ο πολίτης μπορεί να συμμετέχει στην οικονομική ζωή χωρίς να υφίσταται ταπείνωση, αυθαιρεσία ή αποκλεισμό.
Όπου η δυνατότητα να φροντίζει κανείς την οικογένειά του, να σχεδιάζει το μέλλον του και να αισθάνεται ότι ανήκει στην κοινότητα θεωρείται εξίσου σημαντική με την αύξηση του εισοδήματος.
Η ιδέα αυτή δεν είναι εντελώς καινούργια.
Ο πρώην οικονομικός σύμβουλος των προέδρων Κλίντον και Ομπάμα, Τζιν Σπέρλινγκ, είχε ήδη προτείνει την έννοια της «οικονομικής αξιοπρέπειας», υποστηρίζοντας ότι σκοπός της οικονομικής πολιτικής δεν είναι απλώς να αυξάνει την κατανάλωση αλλά να επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν με αυτονομία, ασφάλεια και σεβασμό.
Ο Λίο Λιούις επεκτείνει αυτή τη σκέψη από το άτομο στο ίδιο το κράτος, προτείνοντας μια έννοια που αποκαλεί, συμβολικά, «Ακαθάριστη Εθνική Αξιοπρέπεια» (Gross National Dignity).
Η πρόταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή συγκυρία.
Οι δυτικές δημοκρατίες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια παράδοξη πραγματικότητα.
Ποτέ άλλοτε δεν διέθεταν τόσο μεγάλη οικονομική και τεχνολογική ισχύ.
Και όμως, ποτέ άλλοτε τόσο πολλοί πολίτες δεν αισθάνονταν ότι το πολιτικό και οικονομικό σύστημα δεν τους εκπροσωπεί.
Η κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, η άνοδος του λαϊκισμού, η πολιτική πόλωση και η διάχυτη αίσθηση εγκατάλειψης δεν εξηγούνται μόνο από οικονομικούς δείκτες.
Συνδέονται και με κάτι βαθύτερο: με την αίσθηση ότι πολλοί άνθρωποι έχασαν τον κοινωνικό τους σεβασμό.
Η συζήτηση αυτή θυμίζει μια διαπίστωση που επανέρχεται ολοένα συχνότερα και στην οικονομική επιστήμη.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Άνγκους Ντίτον έχει επισημάνει ότι η υλική ευημερία δεν εξαντλεί την ποιότητα της ζωής, ενώ ο Ντάνι Ρόντρικ υποστηρίζει ότι οι κοινωνίες δεν χρειάζονται μόνο φθηνά αγαθά αλλά και αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας που προσφέρουν ταυτότητα και συμμετοχή.
Η έννοια της αξιοπρέπειας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Εάν εκατομμύρια εργαζόμενοι δουν το επάγγελμά τους να μετασχηματίζεται ή να εξαφανίζεται, το βασικό πρόβλημα δεν θα είναι μόνο η απώλεια εισοδήματος.
Θα είναι η απώλεια κοινωνικού ρόλου.
Γιατί η εργασία δεν προσφέρει μόνο μισθό.
Προσφέρει αυτοεκτίμηση, καθημερινή αναγνώριση και αίσθηση χρησιμότητας.
Το ίδιο ισχύει και για τις κοινωνικές ανισότητες.
Μια οικονομία μπορεί να παράγει έναν τρισεκατομμυριούχο χωρίς αυτό να μειώνει άμεσα το εισόδημα των υπολοίπων.
Μπορεί όμως να ενισχύει την αίσθηση ότι το σύστημα λειτουργεί υπέρ ελάχιστων και αδιαφορεί για τους πολλούς.
Σε αυτή την περίπτωση, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό.
Είναι πρόβλημα αξιοπρέπειας.
Η ελληνική εμπειρία των τελευταίων δεκαπέντε ετών προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η οικονομική κρίση δεν σήμαινε μόνο απώλεια εισοδήματος.
Σήμαινε και μια βαθιά πληγή στην αυτοεικόνα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η μακροχρόνια ανεργία, η αναγκαστική μετανάστευση νέων επιστημόνων, η αδυναμία δημιουργίας οικογένειας, η αίσθηση ότι ο προσωπικός κόπος δεν ανταμείβεται, δημιούργησαν μια κρίση που δεν αποτυπωνόταν πλήρως στους μακροοικονομικούς δείκτες.
Ήταν, πάνω απ' όλα, μια κρίση αξιοπρέπειας.
Ίσως, λοιπόν, τη συζήτηση πρέπει να μεταφερθεί από το «πόσο παράγουμε» στο «πώς ζούμε».
Μια κοινωνία μπορεί να αυξάνει το ΑΕΠ της και ταυτόχρονα να διαβρώνει τον κοινωνικό ιστό της.
Μπορεί να εμφανίζει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, ενώ ολοένα περισσότεροι πολίτες αισθάνονται ότι δεν έχουν θέση σε αυτή την ανάπτυξη.
Η αξιοπρέπεια δεν αντικαθιστά την οικονομική ανάπτυξη ούτε μπορεί να αποτυπωθεί εύκολα σε έναν στατιστικό πίνακα.
Υπενθυμίζει όμως κάτι που συχνά λησμονούμε: σκοπός της οικονομίας δεν είναι απλώς να παράγει περισσότερο πλούτο, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε οι άνθρωποι να ζουν με ασφάλεια, σεβασμό και αυτοεκτίμηση.
Και ίσως αυτό να αποτελεί το πιο απαιτητικό κριτήριο για τις προηγμένες κοινωνίες του 21ου αιώνα.
Όχι πόσο πλούσιες έγιναν, αλλά πόσο αξιοπρεπείς κατάφεραν να παραμείνουν.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Κυριάκος και οι επτά νάνοι της αντιπολίτευσης
Καπιταλισμός, το σύστημα που όλοι καταγγέλλουν αλλά κανείς δεν μπορεί να αντικαταστήσει
Η μεγάλη ψευδαίσθηση της ισότητας στις σύγχρονες κοινωνίες
Περί της αποφυλάκισης του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου
Γιατί οι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν τον σοσιαλισμό
Η μεγάλη έρημος της Βρετανίας μετά το brexit- από τι γλίτωσε η Ελλάδα
Η Δύση μπροστά στη μεγάλη πολιτισμική ρωγμή
Ρεπουμπλικανισμός: Η Δημοκρατία των ελεύθερων πολιτών
Η αντιπολίτευση ψάχνει τον δεύτερο, κι όλοι δουλεύουν για τον Μητσοτάκη
Κωνσταντίνου Καβάφη, «το πρώτο σκαλί»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...