Γράφει ο Μάκης Γεωργιάδης
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν άλλαξε μόνο τις ισορροπίες στην Ανατολική Ευρώπη.
Αναδιαμόρφωσε ολόκληρο το γεωπολιτικό τοπίο από τη Βαλτική μέχρι τη Μέση Ανατολή, επηρεάζοντας συμμαχίες, στρατηγικές σχέσεις και περιφερειακές ισορροπίες που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν σταθερές.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις αυτής της περιόδου είναι η σταδιακή μεταβολή των σχέσεων ανάμεσα στη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και την Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η ιδιότυπη συνεργασία που οικοδομήθηκε μεταξύ Μόσχας και Άγκυρας την προηγούμενη δεκαετία φτάνει πλέον στα όριά της.
Και το σημαντικότερο: η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο στις δύο χώρες, αλλά δημιουργεί νέες ευκαιρίες για την Ουκρανία και αναδιαμορφώνει συνολικά τους συσχετισμούς ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Η παράδοξη συμμαχία Πούτιν – Ερντογάν
Η προσέγγιση Ρωσίας και Τουρκίας υπήρξε εξαρχής παράδοξη.
Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952.
Η Ρωσία αποτελεί τον ιστορικό γεωπολιτικό αντίπαλο της Δύσης.
Παρ' όλα αυτά, οι δύο χώρες βρήκαν κατά την προηγούμενη δεκαετία ένα κοινό πεδίο συνεννόησης, κυρίως λόγω του πολέμου στη Συρία.
Ενώ η Άγκυρα στήριζε τις δυνάμεις που επιδίωκαν την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ και η Μόσχα παρενέβαινε στρατιωτικά για να τον διατηρήσει στην εξουσία, οι δύο ηγέτες κατόρθωσαν να αναπτύξουν μια σχέση αμοιβαίων συμβιβασμών.
Η Τουρκία μπόρεσε να πραγματοποιήσει στρατιωτικές επιχειρήσεις στη βόρεια Συρία επειδή η Ρωσία αποδέχθηκε την παρουσία της, ενώ η Άγκυρα περιόρισε σε ορισμένες περιπτώσεις την υποστήριξή της προς τους αντικαθεστωτικούς.
Για τον Πούτιν, το κέρδος ήταν προφανές: η Τουρκία αποδεχόταν στην πράξη την επιστροφή της Ρωσίας ως μεγάλης δύναμης στη Μέση Ανατολή και ταυτόχρονα δημιουργούσε ρήγματα στο εσωτερικό της δυτικής συμμαχίας.
Για τον Ερντογάν, η σχέση με τη Μόσχα προσέφερε έναν ισχυρό εναλλακτικό πόλο τη στιγμή που οι σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονταν στο ναδίρ.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε τα πάντα
Η ρωσική εισβολή του 2022, όμως, άρχισε σταδιακά να μεταβάλλει τη φύση αυτής της σχέσης.
Αρχικά, πολλοί πίστεψαν ότι ο πόλεμος θα ενίσχυε περαιτέρω τους δεσμούς των δύο ηγετών.
Η Τουρκία αρνήθηκε να συμμετάσχει στις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Μετατράπηκε σε σημαντικό εμπορικό και ενεργειακό κόμβο για τη ρωσική οικονομία και διατήρησε ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο.
Ωστόσο, όσο περνούσε ο χρόνος, οι εξελίξεις στο πεδίο της μάχης και η σταδιακή φθορά της ρωσικής ισχύος άρχισαν να αλλάζουν τους υπολογισμούς της Άγκυρας.
Η Ρωσία παραμένει ασφαλώς μια σημαντική δύναμη.
Όμως δεν αποτελεί πλέον τον αδιαμφισβήτητο περιφερειακό παράγοντα που ήταν πριν από τον πόλεμο.
Η τεράστια στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική φθορά που προκαλεί η ουκρανική σύγκρουση περιορίζει την ικανότητα του Κρεμλίνου να προβάλλει ισχύ σε πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα.
Και αυτό το αντιλαμβάνεται καλύτερα από πολλούς ο Ερντογάν.
Η νέα θέση της Ουκρανίας στη Μέση Ανατολή
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ανάλυσης είναι ότι η Ουκρανία επιχειρεί πλέον να αξιοποιήσει τη ρωσική υποχώρηση για να αποκτήσει παρουσία σε περιοχές όπου μέχρι πρότινος η Μόσχα διέθετε σημαντική επιρροή.
Η εμπειρία που απέκτησε το Κίεβο στη χρήση drones, στην αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών και στη σύγχρονη πολεμική τεχνολογία καθιστά την Ουκρανία ελκυστικό εταίρο για πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής.
Παράλληλα, η Τουρκία φαίνεται πρόθυμη να διευκολύνει αυτή τη διαδικασία, θεωρώντας ότι η ενίσχυση των ουκρανικών δεσμών στην περιοχή λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις δικές της φιλοδοξίες.
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν βλέπει πλέον την Ουκρανία μόνο ως έναν κρίσιμο παράγοντα στη Μαύρη Θάλασσα.
Τη βλέπει ως πιθανό εταίρο σε μια ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Αυτό, φυσικά, συνιστά στρατηγική απώλεια για τη Ρωσία.
Η ελληνική οπτική
Από ελληνική σκοπιά, οι εξελίξεις αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει ξαφνικά τον αναθεωρητισμό της ούτε μετατρέπεται σε προβλέψιμο δυτικό σύμμαχο.
Η εξωτερική πολιτική του Ερντογάν εξακολουθεί να καθορίζεται από μια αυστηρά πραγματιστική λογική ισχύος.
Ωστόσο, η σταδιακή αποδυνάμωση της ρωσικής επιρροής περιορίζει ένα σημαντικό γεωπολιτικό στήριγμα της Άγκυρας.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει ακολουθήσει μια διαφορετική στρατηγική.
Η πολιτική των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο, έδωσε στην Αθήνα πολύτιμο χρόνο για να ενισχύσει τις διεθνείς της συμμαχίες, να προχωρήσει σε μια πρωτοφανή αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων και να αναδειχθεί σε κρίσιμο πυλώνα σταθερότητας της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι συμφωνίες με τη Γαλλία, η στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ενίσχυση της συνεργασίας με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τις χώρες του Κόλπου, αλλά και η ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή της Ελλάδας στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την άμυνα, δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο που υπήρχε πριν από δέκα χρόνια.
Την ώρα που η Ρωσία χάνει βαθμιαία ερείσματα στη Μέση Ανατολή και η Τουρκία αναζητεί νέες ισορροπίες, η Ελλάδα εμφανίζεται περισσότερο ενσωματωμένη από ποτέ στους βασικούς δυτικούς και ευρωπαϊκούς σχεδιασμούς.
Ένας κόσμος που αλλάζει
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η σχέση Πούτιν και Ερντογάν πρόκειται να καταρρεύσει από τη μια μέρα στην άλλη.
Το πραγματικό συμπέρασμα είναι βαθύτερο.
Η Ρωσία δεν διαθέτει πλέον την ευχέρεια να διαμορφώνει τις εξελίξεις σε τόσα πολλά μέτωπα όσο στο παρελθόν.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία απορροφά τεράστιους πόρους και περιορίζει την ικανότητα του Κρεμλίνου να λειτουργεί ως παγκόσμια δύναμη με την ίδια αυτοπεποίθηση που επέδειξε την προηγούμενη δεκαετία.
Και καθώς η ρωσική επιρροή υποχωρεί, οι περιφερειακοί παίκτες αναπροσαρμόζουν τις στρατηγικές τους.
Ο Ερντογάν, ίσως περισσότερο από κάθε άλλον ηγέτη, αντιλαμβάνεται έγκαιρα τις μεταβολές των συσχετισμών ισχύος.
Η σταδιακή του απομάκρυνση από τον Πούτιν δεν είναι προϊόν ιδεολογικής μεταστροφής.
Είναι προϊόν γεωπολιτικού υπολογισμού.
Και αυτό αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό σημάδι ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αλλάζει μόνο τα σύνορα και τα μέτωπα.
Αλλάζει ολόκληρη τη γεωπολιτική γεωγραφία του 21ου αιώνα.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Κυριάκος και οι επτά νάνοι της αντιπολίτευσης
Καπιταλισμός, το σύστημα που όλοι καταγγέλλουν αλλά κανείς δεν μπορεί να αντικαταστήσει
Η μεγάλη ψευδαίσθηση της ισότητας στις σύγχρονες κοινωνίες
Περί της αποφυλάκισης του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου
Γιατί οι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν τον σοσιαλισμό
Η μεγάλη έρημος της Βρετανίας μετά το brexit- από τι γλίτωσε η Ελλάδα
Η Δύση μπροστά στη μεγάλη πολιτισμική ρωγμή
Ρεπουμπλικανισμός: Η Δημοκρατία των ελεύθερων πολιτών
Η αντιπολίτευση ψάχνει τον δεύτερο, κι όλοι δουλεύουν για τον Μητσοτάκη
Κωνσταντίνου Καβάφη, «το πρώτο σκαλί»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...