Γράφει ο Ευγένιος
Υπάρχει μια παράξενη αντίφαση στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουμε τον θάνατο.
Τον φοβόμαστε, τον αποφεύγουμε, προσπαθούμε να μην τον σκεφτόμαστε.
Κι όμως, ίσως ακριβώς αυτό που δίνει νόημα στη ζωή να είναι η βεβαιότητα ότι κάποτε θα τελειώσει.
Αυτή είναι η κεντρική ιδέα του δοκιμίου «Death as Life’s Picture Frame», ενός στοχασμού που αντλεί από τη στωική φιλοσοφία και υποστηρίζει ότι ο θάνατος δεν είναι απλώς το τέλος της ζωής, αλλά το πλαίσιο που της προσδίδει μορφή, συνοχή και σημασία.
Η αφορμή για τον συλλογισμό είναι απλή και καθημερινή.
Ο συγγραφέας διαβάζει σε μια εφημερίδα μια αγγελία θανάτου.
Δεν γνωρίζει το πρόσωπο που πέθανε, αλλά διαπιστώνει ότι είχε περίπου την ίδια ηλικία με τον ίδιο.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η συνειδητοποίηση αυτή τον σταματά απότομα.
Για μια στιγμή έρχεται αντιμέτωπος με μια σκέψη που συνήθως παραμερίζουμε: ότι ο χρόνος που θεωρούμε δεδομένο πως έχουμε μπροστά μας δεν είναι ποτέ εγγυημένος.
Η πρώτη του αντίδραση είναι σχεδόν αυθόρμητη: «Μα έχω ακόμη τόση ζωή να ζήσω».
Και ακριβώς εκεί αρχίζει η φιλοσοφική αναζήτηση.
Οι Στοϊκοί φιλόσοφοι, από τον Σενέκα έως τον Μάρκο Αυρήλιο, επέμεναν ότι η επίγνωση του θανάτου δεν πρέπει να θεωρείται νοσηρή εμμονή, αλλά ουσιώδες στοιχείο μιας καλής ζωής.
Ο Σενέκας έγραφε ότι σημασία δεν έχει πόσο ζει κανείς, αλλά πόσο καλά ζει.
Η αξία της ύπαρξης δεν μετριέται σε χρόνια, αλλά σε ποιότητα, σε συνείδηση και σε πληρότητα εμπειρίας.
Ο θάνατος λειτουργεί ως η μόνιμη υπενθύμιση ότι ο χρόνος μας είναι πεπερασμένος και, ακριβώς γι’ αυτό, πολύτιμος.
Στο επίκεντρο του κειμένου βρίσκεται μια ιδιαίτερα εύγλωττη μεταφορά του καθηγητή Corey Anton: ο θάνατος είναι η κορνίζα της ζωής.
Δεν αποτελεί απλώς ένα μελλοντικό γεγονός που θα συμβεί κάποτε.
Είναι παρών ήδη από τώρα, ως το αόρατο όριο που δίνει μορφή σε κάθε εμπειρία μας.
Σύμφωνα με τον Anton, η επίγνωση του θανάτου είναι η προϋπόθεση που καθιστά δυνατή τη νοηματοδότηση της ζωής.
Αν δεν γνωρίζαμε ότι θα πεθάνουμε, η ύπαρξή μας θα έμοιαζε με ένα όνειρο μέσα στο οποίο δεν έχουμε συνείδηση ότι ονειρευόμαστε.
Η ιδέα αυτή προέρχεται από τον ανθρωπολόγο και στοχαστή Gregory Bateson.
Ο Bateson υποστήριζε ότι οι άνθρωποι αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα από «πλαίσια» που οργανώνουν την προσοχή μας.
Όπως η κορνίζα ενός πίνακα λέει στον θεατή να εστιάσει σε ό,τι βρίσκεται μέσα της και να αγνοήσει ό,τι βρίσκεται έξω, έτσι και ο θάνατος οριοθετεί τη ζωή μας, επιτρέποντάς μας να διακρίνουμε τι είναι ουσιαστικό και τι όχι.
Αν αφαιρούσαμε αυτό το πλαίσιο, τι θα συνέβαινε;
Η απάντηση του κειμένου είναι ότι η ζωή θα έχανε το σχήμα της.
Οι εμπειρίες, οι σχέσεις, οι επιλογές και οι επιθυμίες θα απλώνονταν σε έναν ατελείωτο χρονικό ορίζοντα, χωρίς προτεραιότητες και χωρίς επείγοντα χαρακτήρα.
Όταν ο χρόνος είναι απεριόριστος, τίποτε δεν χρειάζεται να γίνει σήμερα.
Τίποτε δεν αποκτά ιδιαίτερη αξία.
Όλα μπορούν να μετατεθούν για αργότερα.
Και το «αργότερα» μετατρέπεται σε μια άδεια, ατελείωτη έκταση χωρίς νόημα.
Η σκέψη αυτή οδηγεί σε μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή της συνηθισμένης μας αντίληψης.
Συνήθως θεωρούμε τον θάνατο τον μεγάλο εχθρό της ζωής.
Το δοκίμιο όμως προτείνει ότι ίσως συμβαίνει το αντίθετο.
Ίσως ο θάνατος να είναι αυτό που επιτρέπει στη ζωή να αποκτήσει ένταση, βαρύτητα και σημασία.
Όπως ένας πίνακας χρειάζεται τα όριά του για να ξεχωρίσει από τον τοίχο που τον περιβάλλει, έτσι και η ανθρώπινη ύπαρξη χρειάζεται το όριο του τέλους για να αναδειχθεί ως κάτι μοναδικό και ανεπανάληπτο.
Για να καταστήσει πιο απτή αυτή την ιδέα, ο συγγραφέας επικαλείται ένα τραγούδι του Αμερικανού τραγουδοποιού Jason Isbell, το οποίο πραγματεύεται την αγάπη υπό το πρίσμα της θνητότητας.
Η βασική του σκέψη είναι απλή: αν οι άνθρωποι ζούσαν για πάντα, οι σχέσεις τους θα έχαναν μεγάλο μέρος της συναισθηματικής τους αξίας.
Η τρυφερότητα, η αφοσίωση, η ανάγκη να μοιραστείς τον χρόνο σου με κάποιον αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή γνωρίζεις ότι αυτός ο χρόνος είναι περιορισμένος.
Η αγάπη αντλεί ένα μέρος της δύναμής της από την επίγνωση της απώλειας που κάποτε θα έρθει.
Η θέση αυτή συναντά μια ευρύτερη φιλοσοφική παράδοση που θεωρεί τη θνητότητα θεμελιώδες στοιχείο της ανθρώπινης συνθήκης.
Από τον Χάιντεγκερ έως σύγχρονους φιλοσόφους της ύπαρξης, η επίγνωση του θανάτου δεν παρουσιάζεται ως πηγή απόγνωσης, αλλά ως ένας τρόπος να αντικρίσουμε πιο καθαρά τη ζωή.
Η γνώση ότι κάποτε θα πάψουμε να υπάρχουμε φωτίζει τις στιγμές που ζούμε τώρα, τις σχέσεις που οικοδομούμε, τα έργα που δημιουργούμε και τις επιλογές που κάνουμε.
Το τελικό συμπέρασμα του κειμένου είναι ταυτόχρονα απλό και βαθύ.
Ο θάνατος δεν βρίσκεται μόνο στο τέλος της διαδρομής μας.
Βρίσκεται διαρκώς στο υπόβαθρο κάθε απόφασης, κάθε σχεδίου και κάθε προσδοκίας.
Είναι το αόρατο πλαίσιο μέσα στο οποίο αποκτά μορφή η ύπαρξή μας.
Και αν πράγματι ισχύει αυτό, τότε η καλύτερη απάντηση στον θάνατο δεν είναι ο φόβος ούτε η άρνηση, αλλά η συνειδητή ζωή.
Να ζούμε γνωρίζοντας ότι ο χρόνος μας είναι πεπερασμένος.
Να αγαπάμε γνωρίζοντας ότι τίποτε δεν διαρκεί για πάντα.
Να δημιουργούμε γνωρίζοντας ότι κάποτε θα φύγουμε.
Διότι ίσως, τελικά, αυτό που κάνει τη ζωή πολύτιμη δεν είναι η διάρκειά της, αλλά ακριβώς το γεγονός ότι έχει τέλος.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Κυριάκος και οι επτά νάνοι της αντιπολίτευσης
Καπιταλισμός, το σύστημα που όλοι καταγγέλλουν αλλά κανείς δεν μπορεί να αντικαταστήσει
Η μεγάλη ψευδαίσθηση της ισότητας στις σύγχρονες κοινωνίες
Περί της αποφυλάκισης του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου
Γιατί οι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν τον σοσιαλισμό
Η μεγάλη έρημος της Βρετανίας μετά το brexit- από τι γλίτωσε η Ελλάδα
Η Δύση μπροστά στη μεγάλη πολιτισμική ρωγμή
Ρεπουμπλικανισμός: Η Δημοκρατία των ελεύθερων πολιτών
Η αντιπολίτευση ψάχνει τον δεύτερο, κι όλοι δουλεύουν για τον Μητσοτάκη
Κωνσταντίνου Καβάφη, «το πρώτο σκαλί»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...