Γράφει ο Μάκης Γεωργιάδης
Το κείμενο- συζήτηση του γνωστού περιοδικού Foreign Affairs με τον ιστορικό και πρώην αξιωματούχο του ΟΗΕ Θαντ Μιντ-Ου, εγγονό του ιστορικού Γραμματέα του ΟΗΕ Ου Θαντ, δεν ξεκινά από το ερώτημα πώς θα κερδηθεί ο επόμενος πόλεμος. Ξεκινά από ένα πολύ πιο ανησυχητικό ερώτημα: πώς θα αποτραπεί ο επόμενος παγκόσμιος πόλεμος πριν καν ξεσπάσει;
Και το θέτει σε μια εποχή όπου οι περισσότερες κυβερνήσεις φαίνεται να έχουν πάψει να σκέφτονται με όρους πρόληψης και έχουν επιστρέψει στη λογική της ισχύος, των εξοπλισμών και της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η διεθνής κοινότητα μοιάζει να έχει χάσει την πεποίθηση ότι η ειρήνη αποτελεί τη φυσική κατάσταση των πραγμάτων.
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, η όξυνση του ανταγωνισμού ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, η αποδυνάμωση των διεθνών οργανισμών και η επιστροφή της πολιτικής των σφαιρών επιρροής δημιουργούν ένα περιβάλλον που θυμίζει ολοένα και περισσότερο τις δεκαετίες πριν από τους δύο παγκοσμίους πολέμους.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ανάλυσης είναι ότι απορρίπτει την εύκολη εξήγηση πως το πρόβλημα βρίσκεται απλώς στην αδυναμία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Κατά τον Θαντ Μιντ-Ου, ο ΟΗΕ δεν είναι η αιτία της σημερινής αστάθειας.
Είναι το σύμπτωμά της.
Ο Οργανισμός λειτουργεί ως καθρέφτης της διεθνούς τάξης.
Όταν οι μεγάλες δυνάμεις επιθυμούν συνεργασία, ο ΟΗΕ αποκτά βαρύτητα.
Όταν επιλέγουν τη σύγκρουση, ο ΟΗΕ περιθωριοποιείται.
Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει η εντύπωση ότι η μεταπολεμική διεθνής αρχιτεκτονική έχει εξαντλήσει τα όριά της.
Πολλοί μιλούν για την αποτυχία του ΟΗΕ, του διεθνούς δικαίου ή των πολυμερών θεσμών.
Ο ιστορικός όμως υπενθυμίζει ότι οι θεσμοί αυτοί δεν δημιουργήθηκαν από μόνοι τους.
Γεννήθηκαν μέσα από τη συλλογική φρίκη που προκάλεσε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Οι ηγέτες της εποχής εκείνης δεν ήθελαν απλώς να οργανώσουν καλύτερα τον κόσμο.
Ήθελαν να αποτρέψουν την επανάληψη μιας παγκόσμιας καταστροφής.
Σήμερα αυτή η μνήμη εξασθενεί.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Οι γενιές που έζησαν τον πόλεμο έχουν φύγει.
Οι πολιτικές ελίτ που μεγάλωσαν μέσα στη μεταπολεμική κουλτούρα της αυτοσυγκράτησης αντικαθίστανται από ηγεσίες που θεωρούν δεδομένη την ειρήνη.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η πρόληψη του πολέμου παύει να αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα της διεθνούς πολιτικής.
Η ανάλυση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν εξετάζει την ιστορική διαδρομή του ίδιου του ΟΗΕ.
Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται σήμερα τα Ηνωμένα Έθνη ως έναν οργανισμό ανθρωπιστικής βοήθειας, αναπτυξιακών προγραμμάτων ή ειρηνευτικών αποστολών.
Όμως αυτή δεν ήταν η αρχική του αποστολή.
Ο οργανισμός ιδρύθηκε για να αποτρέψει έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο.
Όλα τα υπόλοιπα ήρθαν αργότερα.
Στην πορεία των δεκαετιών, η διεθνής κοινότητα άρχισε να εστιάζει περισσότερο σε εμφύλιες συγκρούσεις, αναπτυξιακές πολιτικές και κοινωνικά ζητήματα, ενώ η θεμελιώδης αποστολή της αποτροπής μιας μεγάλης σύγκρουσης πέρασε σταδιακά σε δεύτερη μοίρα.
Το παράδοξο είναι ότι ακριβώς τώρα, όταν οι κίνδυνοι μιας γενικευμένης αντιπαράθεσης αυξάνονται, οι μηχανισμοί διαχείρισής της φαίνονται ασθενέστεροι από ποτέ.
Η σχέση Δύσης- Ρωσίας βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.
Οι στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται σχεδόν παντού.
Οι δίαυλοι επικοινωνίας μειώνονται.
Η αμοιβαία καχυποψία ενισχύεται.
Ακόμη και η έννοια της στρατηγικής σταθερότητας, που υπήρξε κεντρική κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, μοιάζει να έχει υποχωρήσει από το δημόσιο λεξιλόγιο.
Σε αυτό το σημείο η συζήτηση αγγίζει ένα βαθύτερο φιλοσοφικό ζήτημα.
Οι περισσότερες συζητήσεις για τη διεθνή πολιτική περιστρέφονται γύρω από το ποιος θα επικρατήσει.
Λιγότερο συχνά συζητάμε τι θα συμβεί αν κανείς δεν καταφέρει να επικρατήσει.
Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι του 20ού αιώνα δίδαξαν ότι ορισμένες συγκρούσεις δεν παράγουν νικητές αλλά μόνο ηττημένους.
Η πυρηνική εποχή έκανε αυτή τη διαπίστωση ακόμη πιο δραματική.
Σήμερα, με την τεχνητή νοημοσύνη να εισέρχεται στα στρατιωτικά συστήματα, με την κυβερνοπολεμική διάσταση να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία και με τις οικονομίες να είναι πιο αλληλεξαρτώμενες από ποτέ, το κόστος μιας μεγάλης σύγκρουσης θα ήταν σχεδόν αδύνατο να υπολογιστεί.
Από ελληνική σκοπιά, η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περιοχή όπου η γεωπολιτική αστάθεια αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό.
Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή, η αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας και η αστάθεια στη Βόρεια Αφρική επηρεάζουν άμεσα το ελληνικό περιβάλλον ασφαλείας.
Τα τελευταία χρόνια η Αθήνα επιχείρησε να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις μέσα από μια διττή στρατηγική.
Από τη μία πλευρά ενίσχυσε σημαντικά την αποτρεπτική της ισχύ με νέους εξοπλισμούς, αμυντικές συμφωνίες και στρατηγικές συνεργασίες.
Από την άλλη, επένδυσε σε ένα ευρύ πλέγμα διπλωματικών σχέσεων που εκτείνεται από τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες έως το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τις αραβικές χώρες.
Η λογική αυτής της πολιτικής δεν διαφέρει ιδιαίτερα από το βασικό δίδαγμα της μεταπολεμικής περιόδου: η ειρήνη δεν διασφαλίζεται μόνο από την ισχύ αλλά και από την ύπαρξη θεσμών, συμμαχιών και διαύλων επικοινωνίας που καθιστούν τη σύγκρουση λιγότερο πιθανή.
Ο Θαντ Μιντ-Ου δεν προτείνει κάποιο μαγικό σχέδιο για τη σωτηρία του κόσμου.
Υποστηρίζει όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό: ότι η αποτροπή ενός παγκόσμιου πολέμου δεν είναι πρωτίστως τεχνικό ή στρατιωτικό ζήτημα.
Είναι πολιτικό και πολιτισμικό ζήτημα.
Προϋποθέτει την ύπαρξη ηγεσιών που αντιλαμβάνονται πως ο μεγαλύτερος στόχος της διεθνούς πολιτικής δεν είναι η επιβολή αλλά η αποφυγή της καταστροφής.
Ίσως αυτό να είναι και το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της ανάλυσης.
Οι θεσμοί μπορούν να αναμορφωθούν.
Οι συμμαχίες μπορούν να ανανεωθούν.
Οι στρατηγικές μπορούν να προσαρμοστούν.
Εκείνο που είναι πολύ δυσκολότερο να αποκατασταθεί είναι η συλλογική συνείδηση του κινδύνου.
Η μεταπολεμική γενιά οικοδόμησε έναν κόσμο με αδυναμίες αλλά και με ένα ισχυρό ένστικτο αυτοσυντήρησης.
Η σημερινή γενιά ηγετών καλείται να αποδείξει ότι διαθέτει το ίδιο ένστικτο.
Διότι η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλοι πόλεμοι δεν ξεσπούν μόνο όταν υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων.
Ξεσπούν όταν οι κοινωνίες και οι ηγεσίες ξεχνούν πόσο καταστροφικοί μπορούν να γίνουν.
Και αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα που διαπερνά ολόκληρη τη συζήτηση: ο επόμενος παγκόσμιος πόλεμος δεν θα αποτραπεί από κάποιον υπερσύγχρονο εξοπλισμό ή από μια νέα διπλωματική φόρμουλα.
Θα αποτραπεί μόνο αν οι μεγάλες δυνάμεις ξαναθυμηθούν τον λόγο για τον οποίο δημιουργήθηκε η μεταπολεμική διεθνής τάξη: για να μην ξαναζήσει η ανθρωπότητα τις καταστροφές του 1914 και του 1939.
Και αυτή η μνήμη, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, ίσως αποτελεί σήμερα το πιο πολύτιμο όπλο της ειρήνης.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Κυριάκος και οι επτά νάνοι της αντιπολίτευσης
Καπιταλισμός, το σύστημα που όλοι καταγγέλλουν αλλά κανείς δεν μπορεί να αντικαταστήσει
Η μεγάλη ψευδαίσθηση της ισότητας στις σύγχρονες κοινωνίες
Περί της αποφυλάκισης του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου
Γιατί οι Ευρρωπαίοι εγκαταλείπουν τον σοσιαλισμό
Η μεγάλη έρημος της Βρετανίας μετά το brexit- από τι γλίτωσε η Ελλάδα
Η Δύση μπροστά στη μεγάλη πολιτισμική ρωγμή
Ρεπουμπλικανισμός: Η Δημοκρατία των ελεύθερων πολιτών
Η αντιπολίτευση ψάχνει τον δεύτερο, κι όλοι δουλεύουν για τον Μητσοτάκη
Κωνσταντίνου Καβάφη, «το πρώτο σκαλί»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...