Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Το Brexit παρουσιάστηκε κάποτε ως η μεγάλη «επιστροφή της Βρετανίας στον εαυτό της».
Ως η στιγμή που το Ηνωμένο Βασίλειο θα απελευθερωνόταν από τα «δεσμά των Βρυξελλών», θα ανακτούσε την πλήρη κυριαρχία του και θα ξαναγινόταν μια παγκόσμια δύναμη αυτόνομη, ευέλικτη και οικονομικά πανίσχυρη.
Κάτι σαν κι αυτό που μας έταζαν εδώ, στην Ελλάδα, οι Λαφαζάνηδες, οι Βαρουφάκηδες, οι Τσίπρες…
Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του 2016, όμως, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη, και σε αρκετές περιπτώσεις οδυνηρή.
Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο του Economist υποστηρίζει ότι η Βρετανία βρίσκεται πλέον σε μια διαδικασία «σιωπηλής αναστροφής της αποχώρησης» από το Brexit.
Χωρίς τυμπανοκρουσίες, χωρίς επίσημες παραδοχές αποτυχίας και χωρίς πολιτικό θάρρος για πλήρη αναστροφή, το Λονδίνο αρχίζει σταδιακά να επαναπροσεγγίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας, της άμυνας, του εμπορίου και της ρυθμιστικής πολιτικής.
Με απλά λόγια: η Βρετανία παραμένει εκτός ΕΕ, αλλά αναγκάζεται ολοένα και περισσότερο να λειτουργεί σαν να είναι εντός της.
Για να μην ξεχνάμε από τι γλιτώσαμε, «στο χιλιοστό», όπως είναι ο τίτλος του εξαιρετικού ντοκιμαντέρ του Σκάι.
Στη Βρετανία, αυτό δεν συμβαίνει επειδή άλλαξε ξαφνικά η ιδεολογία της πολιτικής τάξης αυτής της χώρας.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Συμβαίνει επειδή η πραγματικότητα αποδείχθηκε ισχυρότερη από τα συνθήματα.
Το Brexit υπήρξε ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα της μεταπολεμικής Βρετανίας.
Οι υποστηρικτές του υποσχέθηκαν εθνική αναγέννηση, έλεγχο των συνόρων, οικονομική έκρηξη και πλήρη ανεξαρτησία από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.
Στην πράξη όμως, η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές απώλειες παραγωγικότητας, μειωμένες επενδύσεις, προβλήματα στο εμπόριο, ελλείψεις εργατικού δυναμικού και μια γενικευμένη αίσθηση στρατηγικής σύγχυσης.
Η ίδια η βρετανική οικονομία δείχνει εδώ και χρόνια σημάδια στασιμότητας.
Η ανάπτυξη παραμένει ασθενική, η παραγωγικότητα υπολείπεται σημαντικά των ΗΠΑ αλλά και αρκετών ευρωπαϊκών οικονομιών, ενώ το Σίτι του Λονδίνου έχασε μέρος της χρηματοοικονομικής του ισχύος μετά τη μεταφορά δραστηριοτήτων προς ευρωπαϊκές πόλεις όπως το Παρίσι, η Φρανκφούρτη και το Άμστερνταμ.
Το σημαντικότερο όμως είναι άλλο: το Brexit δεν έδωσε στη Βρετανία μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων αλλά, αντιθέτως, την υποχρέωσε να προσαρμόζεται συνεχώς σε κανόνες που πλέον δεν διαμορφώνει.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ειρωνεία.
Πριν το Brexit, το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούσε μία από τις ισχυρότερες φωνές μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Επηρέαζε αποφάσεις, διαμόρφωνε κανονισμούς και συμμετείχε στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Σήμερα, σε πολλούς τομείς συνεχίζει να ευθυγραμμίζεται με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, μόνο που πλέον το κάνει ως εξωτερικός παρατηρητής, χωρίς ουσιαστική επιρροή.
Το άρθρο του Economist επισημαίνει ότι αυτή η «ήσυχη επανασύνδεση» εκδηλώνεται ήδη σε πολλούς τομείς.
Η συνεργασία σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας εντείνεται λόγω της ρωσικής απειλής και του πολέμου στην Ουκρανία.
Η Βρετανία κατανοεί ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να οργανωθεί έξω από ένα στενό πλαίσιο συνεργασίας με την ΕΕ.
Παράλληλα, αυξάνονται οι πιέσεις από επιχειρηματικούς κύκλους για ευθυγράμμιση με ευρωπαϊκούς κανονισμούς προκειμένου να μειωθούν τα κόστη και τα γραφειοκρατικά εμπόδια στο εμπόριο.
Ακόμη και στο μεταναστευτικό, όπου το Brexit είχε επενδύσει τεράστιο πολιτικό κεφάλαιο, τα αποτελέσματα υπήρξαν απογοητευτικά.
Η Βρετανία συνεχίζει να χρειάζεται εργατικά χέρια σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας, από την υγεία μέχρι τις μεταφορές και τη γεωργία.
Το αφήγημα της «πλήρους ανάκτησης ελέγχου» αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκο από όσο παρουσιάστηκε.
Η πολιτική κρίση που βιώνει η χώρα τα τελευταία χρόνια είναι επίσης άμεσα συνδεδεμένη με το Brexit.
Από το 2016 μέχρι σήμερα, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει γνωρίσει πρωτοφανή κυβερνητική αστάθεια, με αλλεπάλληλες αλλαγές πρωθυπουργών, εσωκομματικές συγκρούσεις και βαθιά κοινωνική πόλωση.
Η Βρετανία, που επί δεκαετίες παρουσιαζόταν ως υπόδειγμα θεσμικής σταθερότητας και πολιτικού πραγματισμού, δείχνει πλέον να αναζητά ξανά τον προσανατολισμό της.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο κόστος του Brexit: όχι μόνο το οικονομικό αλλά το στρατηγικό και ψυχολογικό.
Η χώρα μοιάζει να μην έχει ακόμη αποφασίσει τι ακριβώς θέλει να είναι στον 21ο αιώνα.
Μια «παγκόσμια Βρετανία» ανεξάρτητη από την Ευρώπη;
Ένας ατλαντικός σύμμαχος πλήρως δεμένος με τις ΗΠΑ;
Ή μια ευρωπαϊκή δύναμη που αναγκάζεται εκ των πραγμάτων να επιστρέψει πιο κοντά στην ήπειρο από την οποία επιχείρησε να απομακρυνθεί;
Έχοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, καλό είναι να θυμόμαστε πού οδήγησε και την Ελλάδα ο λαϊκισμός της δεκαετίας του 2010: Με τα γελοία προγράμματα της Θεσσαλονίκης, τα Ζάππεια- κουρελούδες και την καταδίκη των Ελληνίδων και των Ελλήνων σε μια δεκαετία βίαιης αναπροσαρμογής του βιοτικού μας επιπέδου προς τα κάτω.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η βρετανική κοινωνία φαίνεται σταδιακά να αλλάζει στάση.
Οι νεότερες γενιές είναι πλέον πολύ πιο θετικές απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ολοένα περισσότεροι Βρετανοί θεωρούν πως το Brexit υπήρξε λανθασμένη επιλογή.
Ωστόσο, σχεδόν κανένα μεγάλο κόμμα δεν τολμά να μιλήσει ανοιχτά για επιστροφή στην ΕΕ, καθώς το τραύμα και η πολιτική τοξικότητα της προηγούμενης δεκαετίας παραμένουν ισχυρά.
Έτσι, η χώρα ακολουθεί μια ιδιότυπη ενδιάμεση πορεία: ούτε πλήρης ρήξη ούτε πλήρης επανένταξη.
Μια διαρκής πρακτική προσαρμογή στις ανάγκες της πραγματικότητας.
Για την υπόλοιπη Ευρώπη, και ασφαλώς για την Ελλάδα, η βρετανική εμπειρία αποτελεί ένα εξαιρετικά διδακτικό παράδειγμα.
Δείχνει πόσο επικίνδυνες μπορεί να γίνουν οι μεγάλες πολιτικές αποφάσεις όταν λαμβάνονται κυρίως με όρους συναισθηματικής φόρτισης, εθνικής νοσταλγίας και πολιτικού λαϊκισμού.
Το Brexit δεν ήταν μόνο μια επιλογή εξωτερικής πολιτικής.
Ήταν μια απόπειρα ανακατασκευής της εθνικής ταυτότητας της Βρετανίας.
Και ακριβώς γι’ αυτό το κόστος του αποδείχθηκε τόσο βαθύ.
Όπως επιχειρήθηκε να γίνει και το Grexit.
Η Ελλάδα, που βίωσε τη δική της περιπέτεια αντισυστημικού λαϊκισμού την εποχή της κρίσης, γνωρίζει καλά πόσο εύκολα οι κοινωνίες μπορούν να παρασυρθούν από εύκολες υποσχέσεις «εθνικής απελευθέρωσης» χωρίς επαρκή σχέδιο για την επόμενη ημέρα.
Και ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα να είναι το εξής: στον σημερινό κόσμο, καμία ευρωπαϊκή χώρα, ακόμη και μία τόσο ιστορικά ισχυρή όσο η Βρετανία, δεν μπορεί να λειτουργήσει πραγματικά μόνη της.
Η εποχή των απόλυτων εθνικών αυταρκειών έχει περάσει.
Η γεωπολιτική, η οικονομία, η ενέργεια, η τεχνολογία και η άμυνα απαιτούν συμμαχίες, συνεργασίες και διαρκή διαπραγμάτευση συμφερόντων.
Η Βρετανία το ανακαλύπτει αυτό εκ νέου, σχεδόν δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που υποσχέθηκε ακριβώς το αντίθετο.
Και γι’ αυτό το «σιωπηλό de-Brexit» που περιγράφει ο Economist ίσως να μην είναι μια προσωρινή τακτική προσαρμογή, αλλά η αργή και δύσκολη επιστροφή της Βρετανίας στην πραγματικότητα της ευρωπαϊκής αλληλεξάρτησης.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η ιδέα της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης, ο Μακρόν και ο Βίκτορ Ουγκό
Η Αριστερά επιμένει πεισματικά στα αδιέξοδά της
Ο Περσέας στη Φλωρεντία: Όταν η Ελλάδα δημιουργεί την Ευρώπη
Έχει και σήμερα στις τάξεις της έναν «Συμπιλίδη» η Νέα Δημοκρατία;
Όλα όσα κρύβονται πίσω από τις ανισότητες και τις οξύνουν
Επίκουρος, ο πρωτεργάτης της πνευματικής επανάστασης
Η επινόηση της ψυχής, ένα πολιτισμικό θαύμα
Ποιο είναι το μεγαλύτερο θύμα του αντισυστημισμού;
Μαρσέλ Προυστ: Η λογοτεχνία ως κλειδί της προσωπικής ελευθερίας
Στο «καραμανλικό- σαμαρικό» μπλοκ οι πιο πολλοί εμπλεκόμενοι βουλευτές στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...