Του Νικολό Μακιαβέλλι (*)
Επειδή οι συνωμοσίες έχουν πολύ επικίνδυνες συνέπειες, τόσο για τους συνωμότες όσο και για τους ιδιώτες, δεν μπορώ παρά να ερευνήσω τη φύση τους, αφού είναι προφανές ότι πολλοί περισσότεροι ηγεμόνες έχασαν τις ζωές τους και τις χώρες τους με αυτόν τον τρόπο, παραμένει ανοιχτό πόλεμο ακόμα δεδομένου ότι ελάχιστοι κινούν ανοιχτό πόλεμο κατά ηγεμόνα, ενώ ο καθένας μπορεί να συνωμοτεί εναντίον του.
Δεν υπάρχει, εξάλλου, εγχείρημα στο οποίο να εμπλέκονται ιδιώτες, περισσότερο επικίνδυνο ή βίαιο από αυτό, αφού είναι τόσο δύσκολο όσο και ριψοκίνδυνο, σε όλα του τα στάδια.
Από όπου, βεβαίως, προκύπτει γιατί ενώ τόσες συνωμοσίες επιχειρήθηκαν, ελάχιστες είχαν την επιθυμητή έκβαση.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ως εκ τούτου ακόμα και για να μάθουν, ενδεχομένως, οι ηγεμόνες πώς να προφυλάσσονται από τέτοιους κινδύνους και οι ιδιώτες να το ξανασκέπτονται πριν τους αναλάβουν και ίσως μάθουν ακόμα αντιθέτως, να είναι ικανοποιημένοι ζώντας υπό το καθεστώς που η μοίρα τους επεφύλαξε, θα μιλήσω δια μακρόν για τις συνωμοσίες, χωρίς να παραλείψω οτιδήποτε σημαντικό, το οποίο να ενδιαφέρει έναν ηγεμόνα ή έναν ιδιώτη.
Ο Κορνήλιος Τάκιτος λέει (λόγια που αξίζουν, πράγματι, χρυσάφι) ότι οι άνθρωποι οφείλουν να σέβονται το παρελθόν, αλλά να υποτάσσονται στο παρόν και, ενώ θα έπρεπε να επιθυμούν να έχουν αγαθούς ηγεμόνες, θα πρέπει να τους υπομένουν ό,τι λογιών αποδειχθούν να είναι.
Και όσοι πράττουν διαφορετικά, φέρνουν, αναμφίβολα, την καταστροφή στους ίδιους και τη χώρα τους.
Αρχίζοντας τη διερεύνηση αυτού του θέματος, καταρχάς πρέπει να μελετήσουμε εναντίον ποίου στρέφονται οι συνωμοσίες.
Θα βρούμε ότι στρέφονται είτε εναντίον της πατρίδας κάποιου είτε εναντίον ενός ηγεμόνα.
Προτείνω να συζητήσουμε, εδώ, και τις δυο αυτές περιπτώσεις.
Διότι συνωμοσίες που στοχεύουν να παραδώσουν την πόλη στους εχθρούς που την πολιορκούν, οι συνωμοσίες που για τον ένα ή τον άλλο λόγο μοιάζουν με αυτές, έχουν ερευνηθεί, αρκετά, σε άλλες περιπτώσεις.
Θα ασχοληθούμε με συνωμοσίες εναντίον ενός ηγεμόνα και θα ερευνήσουμε, αρχικά τις αιτίες τους, που είναι πολλές.
Μια, ωστόσο, είναι σημαντικότερη από όλες τις υπόλοιπες.
Αυτή συνίσταται στο καθολικό μίσος που ένας ηγεμόνας μπορεί να προκαλέσει, διότι, όταν ο ηγεμόνας έχει ξεσηκώσει τέτοιο καθολικό μίσος, πρέπει να αναμένεται ότι κάποιοι, τους οποίους έχει πολύ προσβάλει, θα ζητήσουν να εκδικηθούν.
Η επιθυμία τους αυτή ενισχύεται από την καθολική δυσμένεια που διαπιστώνουν ότι έχει ξεσηκωθεί εναντίον του.
Ο ηγεμόνας, ως εκ τούτου, πρέπει να αποφεύγει τις προσωπικές προσβολές (και, αφού έχω ήδη διαπραγματευθεί σε άλλην ευκαιρία, πώς να μην το διαπράττει δεν πρόκειται να το συζητήσω εδώ).
Το αναφέρω διότι, αποφεύγοντας το κόμμα ο ηγεμόνας θα προκαλεί λιγότερη εχθρότητα.
Αυτό οφείλεται, πρώτον, στο ότι σπάνια συναντά κανείς ανθρώπους τόσο αγανακτισμένους από μιαν αδικία, ώστε να διακινδυνεύσουν τόσο πολύ ζητώντας εκδίκηση και, δεύτερον, στο ότι αν είναι, πράγματι, διατεθειμένοι να το πράξουν και έχουν την απαιτούμενη ισχύ, τους συγκρατεί η καθολική συμπάθεια που βλέπουν να απολαμβάνει ο ηγεμόνας.
Τόσο η περιουσία, όσο η ζωή και η τιμή κάποιου μπορούν να βλαφτούν.
Η απειλή για αιματοχυσία είναι περισσότερο επικίνδυνη από το ίδιο το χύσιμο του αίματος.
Το να απειλείς ότι θα χύσεις αίμα είναι, πράγματι, εξαιρετικά επικίνδυνο, ενώ το να το χύσεις δεν συνεπάγεται καθόλου κίνδυνο, διότι οι νεκροί δεν μπορούν να σχεδιάσουν εκδίκηση και όσοι επιβιώνουν αφήνουν, συνήθως, σε σένα τον σχεδιασμό.
Όμως, κάποιος που απειλήθηκε και βλέπει ότι είναι αναγκασμένος είτε να κάνει κάτι, είτε να το υποστεί, μεταβάλλεται σε πραγματική απειλή για τον ηγεμόνα, και θα το αποδείξουμε παραθέτοντας τωρινές περιπτώσεις.
Αρχίζοντας από την περίπτωση όπου η ανάγκη επιβάλλει τη δράση, οι αδικοπραγίες που φύγουν την περιουσία ή την τιμή κάποιου, αυτές οι δυο, προσβάλλουν τους ανθρώπους βαρύτερα από οποιαδήποτε άλλη.
Απέναντι σε αυτές ο ηγεμόνας πρέπει να βρίσκεται σε επιφυλακή, διότι ποτέ δεν μπορεί να καταστρέψει κάποιον τόσο, ώστε να μην του απομείνει ένα μαχαίρι για να εκδικηθεί.
Ούτε μπορεί να αποστερήσει κάποιον από την τιμή του σε τέτοια έκταση, ώστε το μυαλό του να πάψει να είναι προσηλωμένος στην εκδίκηση.
Και από τα είδη της τιμής που είναι δυνατόν να αποστερηθούν οι άνθρωποι, αυτή που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η τιμή της γυναίκας και έπεται η περιφρόνηση της προσωπικότητας ενός άνδρα.
Αυτό εξώθησε τον Παυσανία να εξεγερθεί κατά του Φιλίππου της Μακεδονίας.
Όπως και πολλούς άλλους που πήραν τα όπλα εναντίον πολλών άλλων ηγεμόνων.
Ο Λούκιος Μπελάντι, στις ημέρες μας, δεν θα είχε κινηθεί εναντίον του Παντόλφου, τυράννου της Σιένας, αν δεν του είχε δώσει ως σύζυγο την κόρη του και, κατόπιν, του την είχε πάρει πίσω, όπως θα αναφέρουμε σε κατάλληλη στιγμή.
Η κύρια αιτία που οδήγησε τους Πάτσι να συνωμοτήσουν εναντίον των Μεδίκων ήταν η κληρονομιά του Τζοβάνι Μπονρομέι, την οποία τους είχαν αρπάξει με διαταγή των Μεδίκων.
Μια άλλη αιτία, και πολύ ισχυρή μάλιστα, που εξωθεί τους ανθρώπους να συνωμοτούν εναντίον ενός ηγεμόνα είναι ο πόθος να απελευθερώσουν την πατρίδα τους, που εκείνος έχει κατακτήσει.
Αυτό ώθησε τον Βρούτο και τον Κάσσιο εναντίον του Καίσαρα, αυτό οδήγησε σε πλήθος άλλες συνωμοσίες, εναντίον του Φάλαρι, του Διονυσίου και εναντίον άλλων σφετεριστών των δικαίων της χώρας τους.
Κανένας τύραννος δεν μπορεί να κατισχύσει απέναντι σε αυτό το πνεύμα, εκτός αν αποκηρύξει την τυραννία του.
Και επειδή τέτοιοι τύραννοι δεν βρίσκονται, οι περισσότεροι έχουν άθλιο τέλος.
Για αυτούς, γράφει ο Ιουβενάλης:
στου Πλούτωνα το βασίλειο λίγοι βασιλιάδες
κατεβαίνουν άθικτοι,
ούτε ξεφεύγουν συχνά από ένα γλοιώδες
οι τύραννοι τέλος.-
(*)Μακιαβέλλι, «Η χειραγώγηση του όχλου», εκδ. Ροές, σειρά microMEGA, Αθήνα 2011 (Γ' έκδοση)
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η ιδέα της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης, ο Μακρόν και ο Βίκτορ Ουγκό
Η Αριστερά επιμένει πεισματικά στα αδιέξοδά της
Ο Περσέας στη Φλωρεντία: Όταν η Ελλάδα δημιουργεί την Ευρώπη
Έχει και σήμερα στις τάξεις της έναν «Συμπιλίδη» η Νέα Δημοκρατία;
Όλα όσα κρύβονται πίσω από τις ανισότητες και τις οξύνουν
Επίκουρος, ο πρωτεργάτης της πνευματικής επανάστασης
Η επινόηση της ψυχής, ένα πολιτισμικό θαύμα
Ποιο είναι το μεγαλύτερο θύμα του αντισυστημισμού;
Μαρσέλ Προυστ: Η λογοτεχνία ως κλειδί της προσωπικής ελευθερίας
Στο «καραμανλικό- σαμαρικό» μπλοκ οι πιο πολλοί εμπλεκόμενοι βουλευτές στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...