Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία έμοιαζε σχεδόν ανίκητη.
Από το Λονδίνο του Τόνι Μπλερ και το Βερολίνο του Γκέρχαρντ Σρέντερ, μέχρι τη Σκανδιναβία και τη νότια Ευρώπη, τα κεντροαριστερά κόμματα κυβερνούσαν σχεδόν ολόκληρη την ήπειρο.
Το κοινωνικό κράτος, τα εργασιακά δικαιώματα, η ισορροπία ανάμεσα στην αγορά και την κοινωνική προστασία έμοιαζαν όχι απλώς κυρίαρχες ιδέες, αλλά σχεδόν το «φυσικό» πολιτικό περιβάλλον της Ευρώπης.
Σήμερα, όμως, το σκηνικό έχει αλλάξει δραματικά.
Η Ευρώπη μοιάζει να απομακρύνεται από τον σοσιαλισμό ή, πιο σωστά, από αυτό που για δεκαετίες ονομάζαμε ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία.
Το άλλοτε πανίσχυρο πολιτικό ρεύμα υποχωρεί σχεδόν παντού, αδυνατώντας να εκφράσει τόσο τις λαϊκές τάξεις όσο και τις νέες γενιές.
Η πολιτική επιρροή του συρρικνώνεται, τα εκλογικά ποσοστά καταρρέουν και η ιδεολογική του αυτοπεποίθηση φαίνεται να έχει χαθεί.
Η εικόνα είναι αποκαλυπτική.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Σήμερα, λίγοι είναι οι σοσιαλδημοκράτες ηγέτες, που παραμένουν στην εξουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε πολλές χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, τα παραδοσιακά σοσιαλιστικά κόμματα έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.
Στη Γαλλία, το άλλοτε κραταιό Σοσιαλιστικό Κόμμα κατέρρευσε εκλογικά, ενώ στην Ιταλία η κεντροαριστερά αδυνατεί να συγκροτήσει σταθερή πολιτική ηγεμονία.
Ακόμη και στη Γερμανία, το ιστορικό SPD παλεύει να βρει ταυτότητα σε ένα πολιτικό τοπίο όπου η άνοδος της δεξιάς και της άκρας δεξιάς αλλάζει ριζικά τις ισορροπίες.
Το παράδοξο είναι ότι πολλές από τις βασικές ιδέες της σοσιαλδημοκρατίας έχουν πλέον ενσωματωθεί στον ίδιο τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής.
Δημόσια υγεία, κοινωνική ασφάλιση, άδειες εργασίας, προστασία των εργαζομένων, προοδευτική φορολογία: όλα αυτά θεωρούνται σχεδόν αυτονόητα στις περισσότερες ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Με έναν τρόπο, η σοσιαλδημοκρατία νίκησε τόσο ολοκληρωτικά, ώστε έπαψε να μοιάζει αναγκαία ως ξεχωριστό πολιτικό σχέδιο.
Όμως αυτή είναι μόνο η μισή αλήθεια.
Η βαθύτερη κρίση της ευρωπαϊκής αριστεράς δεν αφορά απλώς στην εκλογική της πτώση.
Αφορά στην αδυναμία της να απαντήσει στις μεγάλες μεταβολές του 21ου αιώνα.
Η παγκοσμιοποίηση, η αποβιομηχάνιση, η τεχνολογική επανάσταση, η μαζική μετανάστευση, η ενεργειακή κρίση και η πολιτισμική ανασφάλεια δημιούργησαν μια νέα κοινωνική πραγματικότητα, την οποία τα παραδοσιακά σοσιαλιστικά κόμματα δυσκολεύτηκαν να κατανοήσουν.
Για δεκαετίες, η δύναμή τους στηριζόταν στην εργατική τάξη των εργοστασίων, των λιμανιών, των ορυχείων και των συνδικάτων.
Όμως η Ευρώπη άλλαξε.
Τα εργοστάσια έκλεισαν ή μεταφέρθηκαν αλλού.
Οι παραδοσιακές βιομηχανικές κοινότητες διαλύθηκαν.
Οι νέες οικονομίες βασίστηκαν στις υπηρεσίες, στην τεχνολογία και στην παγκοσμιοποιημένη αγορά εργασίας.
Τα σοσιαλιστικά κόμματα προσπάθησαν να αντικαταστήσουν τον παλιό εργάτη με τη μορφωμένη μεσαία τάξη των πόλεων: πανεπιστημιακούς, δημόσιους υπαλλήλους, επαγγελματίες της γνώσης, νέους με φιλελεύθερες κοινωνικές αντιλήψεις.
Για ένα διάστημα αυτό λειτούργησε.
Όμως σταδιακά δημιουργήθηκε ένα τεράστιο πολιτικό κενό: εκατομμύρια πολίτες των μικρότερων πόλεων, της περιφέρειας και των λαϊκών στρωμάτων ένιωσαν ότι δεν εκπροσωπούνται πλέον.
Και τότε εμφανίστηκαν οι λαϊκιστές.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, τα κόμματα της δεξιάς και της άκρας δεξιάς κατόρθωσαν να μιλήσουν στη γλώσσα εκείνων που αισθάνονταν εγκαταλελειμμένοι από την παγκοσμιοποίηση.
Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν μετατράπηκε σε εκφραστή εργατικών και λαϊκών περιοχών που κάποτε ψήφιζαν αριστερά.
Στη Γερμανία, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» κερδίζει έδαφος σε περιοχές όπου το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα κυριαρχούσε επί δεκαετίες.
Στην Ιταλία, στην Ολλανδία, στην Αυστρία και αλλού, η ίδια τάση επαναλαμβάνεται.
Η πολιτική κατακερματίστηκε.
Οι σοσιαλιστές δεν έχασαν μόνο προς τα δεξιά.
Έχασαν και προς τους Πράσινους, προς τη ριζοσπαστική αριστερά, αλλά και προς κεντρώα φιλελεύθερα κινήματα τύπου Εμανουέλ Μακρόν.
Εκεί όπου παλιότερα υπήρχαν δύο μεγάλα κόμματα εξουσίας, σήμερα υπάρχουν πολυδιασπασμένα πολιτικά τοπία, στα οποία η σοσιαλδημοκρατία δυσκολεύεται να βρει τον ρόλο της.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, πιο βαθιά διάσταση.
Η Ευρώπη περνά μια περίοδο παρατεταμένης οικονομικής στασιμότητας.
Η ανάπτυξη είναι χαμηλή, η παραγωγικότητα υποχωρεί έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, ενώ η γηραιά ήπειρος δυσκολεύεται να επαναπροσδιορίσει το παραγωγικό της μοντέλο.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η Ευρώπη χάνει σταδιακά τη σχετική οικονομική της ισχύ, ενώ οι γεωπολιτικές πιέσεις αυξάνονται.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η σοσιαλδημοκρατία μοιάζει συχνά εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μία θέλει να υπερασπιστεί το κοινωνικό κράτος, από την άλλη γνωρίζει ότι οι οικονομίες χρειάζονται ανάπτυξη, επενδύσεις και ανταγωνιστικότητα.
Το αποτέλεσμα είναι συχνά μια πολιτική αμηχανία: ούτε ριζοσπαστική εναλλακτική ούτε πειστική διαχείριση.
Η κρίση φαίνεται ιδιαίτερα έντονα στο ζήτημα της μετανάστευσης.
Η ευρωπαϊκή αριστερά βρέθηκε πολλές φορές να αντιμετωπίζει το θέμα κυρίως ως ηθικό ζήτημα, υποτιμώντας τις κοινωνικές και πολιτισμικές ανησυχίες μεγάλου μέρους των πολιτών.
Αυτό άνοιξε ακόμη περισσότερο τον δρόμο στην άνοδο εθνικιστικών και αντισυστημικών δυνάμεων.
Ακόμη και στις χώρες όπου οι σοσιαλδημοκράτες παραμένουν ισχυροί, το κάνουν συχνά υιοθετώντας πιο αυστηρές θέσεις.
Η περίπτωση της Δανίας είναι χαρακτηριστική: η κυβέρνηση της Μέτε Φρέντρικσεν κατάφερε να επιβιώσει πολιτικά ακριβώς επειδή συνδύασε κοινωνικές πολιτικές με αυστηρό έλεγχο της μετανάστευσης, κάτι που πολλοί παραδοσιακοί αριστεροί θεωρούν σχεδόν «προδοσία» των παλιών αξιών της ευρωπαϊκής αριστεράς.
Και όμως, παρά τη βαθιά κρίση της, η σοσιαλδημοκρατία δεν έχει εξαφανιστεί.
Οι βασικές της αξίες παραμένουν ζωντανές: κοινωνική συνοχή, δημόσιες υπηρεσίες, προστασία της εργασίας, περιορισμός των ανισοτήτων.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να ανανεώσει τη γλώσσα, τις συμμαχίες και την πολιτική της φαντασία.
Διότι το πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σήμερα δεν είναι μόνο οικονομικό.
Είναι δομικά στρατηγικό.
Η ήπειρος γερνά, αναπτύσσεται αργά, φοβάται την τεχνολογική της υστέρηση και βλέπει τον κόσμο γύρω της να αλλάζει βίαια.
Οι πολίτες αναζητούν ασφάλεια, ταυτότητα και προοπτική.
Κι εκεί ακριβώς κρίνεται αν η ευρωπαϊκή αριστερά μπορεί να ξαναγίνει πλειοψηφικό ρεύμα ή αν θα παραμείνει μια νοσταλγική ανάμνηση του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού ονείρου.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα της σημερινής σοσιαλδημοκρατίας να είναι ότι έχασε την ικανότητά της να εμπνέει.
Για δεκαετίες δεν ήταν απλώς μια πολιτική πρόταση.
Ήταν μια υπόσχεση κοινωνικής ανόδου και συλλογικής προόδου.
Σήμερα, σε μια Ευρώπη κουρασμένη, αβέβαιη και κατακερματισμένη, αυτή η υπόσχεση μοιάζει πιο αδύναμη από ποτέ.
Κι όμως, ακριβώς επειδή οι ανισότητες μεγαλώνουν, η μεσαία τάξη πιέζεται και η ανασφάλεια επιστρέφει, η ανάγκη για μια νέα ευρωπαϊκή κοινωνική συμφωνία ίσως αποδειχθεί ξανά επιτακτική.
Το ζήτημα είναι ότι αυτή την ανάγκη δεν μπορεί να την καλύψει η παραδοσιακή σοσιαλδημοκρατία, γι αυτό και οι Ευρωπαίοι αναζητούν αλλού τις απαντήσεις που χρειάζονται.
Και το κεντρικό ζήτημα είναι αν αυτές τις απαντήσεις θα τις βρουν εντός του δημοκρατικού τόξου, ή όχι…-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η ιδέα της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης, ο Μακρόν και ο Βίκτορ Ουγκό
Η Αριστερά επιμένει πεισματικά στα αδιέξοδά της
Ο Περσέας στη Φλωρεντία: Όταν η Ελλάδα δημιουργεί την Ευρώπη
Έχει και σήμερα στις τάξεις της έναν «Συμπιλίδη» η Νέα Δημοκρατία;
Όλα όσα κρύβονται πίσω από τις ανισότητες και τις οξύνουν
Επίκουρος, ο πρωτεργάτης της πνευματικής επανάστασης
Η επινόηση της ψυχής, ένα πολιτισμικό θαύμα
Ποιο είναι το μεγαλύτερο θύμα του αντισυστημισμού;
Μαρσέλ Προυστ: Η λογοτεχνία ως κλειδί της προσωπικής ελευθερίας
Στο «καραμανλικό- σαμαρικό» μπλοκ οι πιο πολλοί εμπλεκόμενοι βουλευτές στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...