Γράφει ο Ευγένιος
Η αμερικανική αριστερή επιθεώρηση Jacobin δημοσίευσε πριν από λίγες ημέρες ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κείμενο με τίτλο «Η κουλτούρα των celebrities καταπίνει τα μέσα ενημέρωσης», επιχειρώντας να εξηγήσει γιατί η σύγχρονη δημοσιογραφία μοιάζει ολοένα και λιγότερο με μηχανισμό ελέγχου της εξουσίας και ολοένα περισσότερο με βιομηχανία διασημοτήτων.
Η ανάλυση ξεκινά από μια απλή αλλά αποκαλυπτική παρατήρηση: αν σήμερα κάποιος περιηγηθεί στα social media μεγάλων και ιστορικών μέσων ενημέρωσης, από τους New York Times μέχρι το CNN και το NPR, (σίγουρα όμως και στις δικές μας «μεγάλες», ας τις πούμε… ενημερωτικές ιστοσελίδες) θα δει ολοένα περισσότερα βίντεο με διάσημους να μιλούν για την προσωπική τους ζωή, τα τραύματα, τις σχέσεις τους, τις διατροφικές τους συνήθειες ή τα αγαπημένα τους τραγούδια.
Η πολιτική, η έρευνα και η σκληρή δημοσιογραφία συχνά συνυπάρχουν πλέον με περιεχόμενο που θυμίζει lifestyle podcast ή influencer κανάλι.
Αυτή η μετατόπιση δεν είναι αισθητική λεπτομέρεια αλλά βαθιά πολιτική και πολιτισμική αλλαγή.
Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, πιεσμένα από την οικονομική κρίση του Τύπου, την κατάρρευση των εσόδων και την επέλαση των social media, αναζητούν απεγνωσμένα προσοχή και «engagement».
Και τί φέρνει περισσότερα κλικ από έναν celebrity;
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Το πρόβλημα είναι ότι η δημοσιογραφία αρχίζει έτσι να χάνει την απόσταση που οφείλει να έχει από την εξουσία και τη διασημότητα.
Αντί να ελέγχει τους ισχυρούς, καταλήγει να τους «ανθρωποποιεί», να τους εξωραΐζει και τελικά να λειτουργεί ως προέκταση της δημόσιας εικόνας τους.
Οι συνεντεύξεις μετατρέπονται σε ασφαλείς, βολικές εξομολογήσεις χωρίς πραγματικά δύσκολες ερωτήσεις.
Αυτή η εξέλιξη συνδέεται εκ των πραγμάτων με την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ.
Το 2016, τα αμερικανικά media αντιμετώπισαν τον Τραμπ περισσότερο σαν τηλεοπτικό σόου παρά σαν πολιτικό φαινόμενο με τεράστιες συνέπειες.
Τα κανάλια τον πρόβαλλαν ασταμάτητα επειδή «πουλούσε».
Ο τότε ισχυρός άνδρας του CBS, Les Moonves, είχε παραδεχθεί κυνικά ότι η υποψηφιότητα Τραμπ «ίσως να μην είναι καλή για την Αμερική, αλλά είναι εξαιρετική για το CBS».
Και πράγματι, ο Τραμπ κέρδισε δισεκατομμύρια δολάρια δωρεάν προβολής, ενώ τα μέσα ενημέρωσης αύξησαν τα νούμερα και τα έσοδά τους.
Δημιουργήθηκε έτσι μια τοξική σχέση αλληλεξάρτησης: τα media υποτίθεται ότι συγκρούονταν μαζί του, αλλά ταυτόχρονα ζούσαν από την υπερέκθεσή του.
Η ανάλυση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν επιχειρεί να εξηγήσει γιατί οι celebrities αποκτούν πλέον σχεδόν πολιτική ή ηθική αυθεντία.
Επικαλείται μάλιστα τον Αμερικανό νομικό Lawrence Friedman, ο οποίος ήδη από τη δεκαετία του 1990 είχε υποστηρίξει ότι όσο καταρρέει η εμπιστοσύνη στους θεσμούς (στο κράτος, στα κόμματα, στα ΜΜΕ) τόσο οι κοινωνίες αναζητούν «αναγνωρίσιμα πρόσωπα» αντί για αξιόπιστους θεσμούς.
Η εξουσία μετατοπίζεται από τον ειδικό στον διάσημο.
Αυτό είναι κάτι που δεν αφορά μόνο στην Αμερική.
Αφορά απολύτως και στην Ελλάδα.
Διότι και στην ελληνική δημόσια ζωή παρακολουθούμε εδώ και χρόνια μια σταδιακή «celebritοποίηση» της πολιτικής και της ενημέρωσης.
Δημοσιογράφοι μετατρέπονται σε influencers.
Πολιτικοί λειτουργούν σαν τηλεοπτικές περσόνες.
Η εικόνα συχνά υπερισχύει της ουσίας.
Η ατάκα μετρά περισσότερο από το επιχείρημα.
Το TikTok γίνεται πολιτικό εργαλείο ισχυρότερο από μια σοβαρή συνέντευξη ή μια κοινοβουλευτική παρέμβαση.
Και φυσικά, το ελληνικό τηλεοπτικό σύστημα έχει εδώ και δεκαετίες εκπαιδεύσει το κοινό σε μια περίεργη συγχώνευση ενημέρωσης και lifestyle.
Πρωινάδικα που φιλοξενούν πολιτικούς δίπλα σε τραγουδιστές.
Ειδήσεις που μετατρέπονται σε θεάματα συναισθηματικής υπερφόρτισης.
Δημοσιογραφία που συχνά κυνηγά περισσότερο τη viral στιγμή παρά την πραγματική αποκάλυψη.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο στην εποχή των social media και της τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως επισημαίνουν πλέον διεθνείς αναλύσεις, η εμπιστοσύνη προς τα παραδοσιακά μέσα βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ οι πολίτες στρέφονται όλο και περισσότερο σε podcasters, influencers ή «ανεξάρτητες προσωπικότητες» για ενημέρωση.
Αυτό όμως δημιουργεί έναν νέο κίνδυνο: η αξιοπιστία να μη βασίζεται πλέον στην τεκμηρίωση αλλά στην οικειότητα.
Όχι στο ποιος γνωρίζει, αλλά στο ποιος είναι δημοφιλής.
Όχι στο ποιος ερευνά, αλλά στο ποιος «γράφει καλά στην κάμερα».
Βεβαίως δεν είναι αλήθεια ότι οι celebrities πρέπει να εξαφανιστούν από τα media ούτε ότι οι προσωπικές συνεντεύξεις είναι από μόνες τους κακές.
Υπενθυμίζει άλλωστε ότι σπουδαίοι δημοσιογράφοι, από τη Barbara Walters μέχρι τον Ira Glass, έχτισαν καριέρες πάνω σε βαθιές, ανθρώπινες συζητήσεις.
Η διαφορά είναι ότι εκείνοι επιχειρούσαν να φωτίσουν αντιφάσεις, να αποκαλύψουν πλευρές της εξουσίας ή της προσωπικότητας των συνομιλητών τους, όχι να λειτουργούν ως προωθητικός μηχανισμός δημοσίων σχέσεων.
Κι εδώ ίσως βρίσκεται το κεντρικό ερώτημα της εποχής μας: μπορεί να επιβιώσει η σοβαρή δημοσιογραφία μέσα σε έναν κόσμο που λειτουργεί πλέον αποκλειστικά με βάση την προσοχή, το virality και τη διασημότητα;
Γιατί η κρίση των media δεν είναι μόνο οικονομική.
Είναι κρίση αξιοπιστίας, κύρους και αποστολής.
Και όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε θέαμα, τότε η δημοκρατία κινδυνεύει να μετατραπεί κι αυτή σε reality show.
Ίσως γι’ αυτό βλέπουμε σήμερα πολιτικούς να συμπεριφέρονται σαν influencers, influencers να παριστάνουν τους πολιτικούς και δημοσιογράφους να μοιάζουν ολοένα περισσότερο με celebrities.
Το σύστημα της προσοχής έχει καταπιεί τα πάντα.
Και μέσα σε αυτόν τον θόρυβο, η πραγματική δημοσιογραφία, εκείνη που ερευνά, ενοχλεί και αποκαλύπτει, γίνεται όλο και πιο σπάνια, αλλά είναι όλο και πιο πολύτιμη.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η ιδέα της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης, ο Μακρόν και ο Βίκτορ Ουγκό
Η Αριστερά επιμένει πεισματικά στα αδιέξοδά της
Ο Περσέας στη Φλωρεντία: Όταν η Ελλάδα δημιουργεί την Ευρώπη
Έχει και σήμερα στις τάξεις της έναν «Συμπιλίδη» η Νέα Δημοκρατία;
Όλα όσα κρύβονται πίσω από τις ανισότητες και τις οξύνουν
Επίκουρος, ο πρωτεργάτης της πνευματικής επανάστασης
Η επινόηση της ψυχής, ένα πολιτισμικό θαύμα
Ποιο είναι το μεγαλύτερο θύμα του αντισυστημισμού;
Μαρσέλ Προυστ: Η λογοτεχνία ως κλειδί της προσωπικής ελευθερίας
Στο «καραμανλικό- σαμαρικό» μπλοκ οι πιο πολλοί εμπλεκόμενοι βουλευτές στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...