Γράφει ο Ευγένιος
Υπήρξε μια εποχή κατά την οποία ο άνθρωπος ζούσε κάτω από δύο βαριά δεσμά: τον φόβο των θεών και τον φόβο του θανάτου.
Ο ουρανός δεν ήταν τόπος θαυμασμού, αλλά απειλής.
Οι κεραυνοί θεωρούνταν σημάδια θεϊκής οργής, οι ασθένειες τιμωρίες, τα όνειρα προμηνύματα, οι συμφορές αποτέλεσμα αόρατης εκδίκησης.
Ο άνθρωπος δεν κατοικούσε ακόμη μέσα σε έναν κόσμο εξηγήσιμο.
Κατοικούσε μέσα σε έναν κόσμο τρομακτικό.
Και μέσα σε αυτό το σκοτάδι εμφανίζεται μια από τις μεγάλες μορφές της ελληνικής σκέψης: ο Επίκουρος.
Ο Λουκρήτιος, ο Ρωμαίος ποιητής που διέσωσε και ύμνησε την επικούρεια διδασκαλία, τον παρουσιάζει σαν ήρωα πνευματικής επανάστασης.
Όχι πολεμιστή με ξίφος, αλλά με νου.
Όχι κατακτητή εδαφών, αλλά ελευθερωτή ψυχών.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ήταν, γράφει, «ένας άνθρωπος της Ελλάδας» που τόλμησε πρώτος να σηκώσει τα μάτια του και να σταθεί απέναντι στη θρησκευτική δεισιδαιμονία.
Αυτή είναι ίσως η πρώτη μεγάλη πράξη της Επικούρειας φιλοσοφίας: η άρνηση να ζει ο άνθρωπος γονατισμένος μπροστά στον φόβο.
Η επικούρεια σκέψη δεν γεννήθηκε ως αφηρημένη θεωρία, αλλά ως θεραπεία.
Ο Επίκουρος παρατήρησε κάτι που μοιάζει εξαιρετικά σύγχρονο: οι άνθρωποι μπορούσαν να έχουν πλούτη, τιμές, οικογένεια, κοινωνική αναγνώριση, κι όμως να παραμένουν βαθιά δυστυχισμένοι.
Η εξωτερική επιτυχία δεν εξασφάλιζε εσωτερική γαλήνη.
Η καρδιά παρέμενε ταραγμένη, ο νους γεμάτος αγωνία, η ζωή κυριαρχημένη από αόριστη ανησυχία.
Εκεί διέγνωσε το πραγματικό πρόβλημα: όχι την έλλειψη αγαθών, αλλά τη λανθασμένη αντίληψη περί ζωής.
Ο άνθρωπος επιθυμούσε χωρίς όριο, φοβόταν χωρίς λόγο, κυνηγούσε πράγματα που δεν μπορούσαν να τον γεμίσουν.
Ήταν σαν δοχείο τρύπιο: όσο κι αν γέμιζε, παρέμενε άδειο.
Η επιθυμία χωρίς μέτρο γεννά μόνιμη στέρηση.
Ο φόβος χωρίς γνώση γεννά μόνιμη ταραχή.
Έτσι, τα πρώτα βήματα της Επικούρειας φιλοσοφίας ήταν βήματα απελευθέρωσης.
Ο Επίκουρος έθεσε όρια στις επιθυμίες και όρια στους φόβους.
Δίδαξε ότι η αληθινή ευτυχία δεν βρίσκεται στην υπερβολή, αλλά στην αυτάρκεια, όχι στη συσσώρευση, αλλά στην απλότητα, όχι στην εξουσία, αλλά στην αταραξία.
Ο σοφός δεν χρειάζεται πολλά, διότι έχει μάθει να χρειάζεται λίγα.
Το δεύτερο μεγάλο βήμα ήταν η στροφή προς τη φύση.
Για τον Επίκουρο, οι άνθρωποι δεν θα απελευθερωθούν αν δεν κατανοήσουν τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν.
Όσο αποδίδουν τα φυσικά φαινόμενα σε θεϊκές παρεμβάσεις, θα παραμένουν δέσμιοι τρόμου.
Γι’ αυτό η μελέτη της φύσης γίνεται φιλοσοφική ανάγκη.
Ο ήλιος, η σελήνη, οι άνεμοι, η γέννηση και η φθορά, ακόμη και η ψυχή, οφείλουν να εξηγηθούν με φυσικούς νόμους και όχι με μύθους.
Εδώ η επικούρεια φιλοσοφία συνδέεται με τον ατομισμό του Δημόκριτου: όλα αποτελούνται από άτομα και κενό.
Δεν υπάρχει κοσμική συνωμοσία εναντίον μας.
Δεν υπάρχουν υπερφυσικές τιμωρίες κρυμμένες πίσω από κάθε δυστυχία.
Υπάρχει φύση, αναγκαιότητα, τυχαιότητα και ανθρώπινη κρίση.
Η γνώση αυτών των πραγμάτων καθαρίζει τον νου.
Το τρίτο και ίσως βαθύτερο βήμα ήταν η αντιμετώπιση του θανάτου.
Ο άνθρωπος φοβάται εκείνο που δεν γνωρίζει, και τίποτε δεν φοβήθηκε περισσότερο από το τέλος.
Ο Επίκουρος όμως έδωσε μια απάντηση συγκλονιστικά απλή: όταν υπάρχουμε εμείς, ο θάνατος δεν είναι παρών, όταν έρθει ο θάνατος, εμείς δεν υπάρχουμε.
Άρα δεν υπάρχει σημείο συνάντησης ανάμεσα στον άνθρωπο και στον θάνατο ως εμπειρία.
Ο φόβος του θανάτου είναι φαντασιακός φόβος, όχι πραγματικό βίωμα.
Με αυτόν τον τρόπο, η φιλοσοφία παύει να είναι παιχνίδι εννοιών και γίνεται τέχνη ζωής.
Ο Κήπος του Επίκουρου δεν ήταν ακαδημία επιδείξεων, αλλά κοινότητα ανθρώπων που μάθαιναν να ζουν ήρεμα, φιλικά και ελεύθερα.
Η φιλία, η απλότητα, η σκέψη και η γαλήνη αποκτούν μεγαλύτερη αξία από την πολιτική δόξα ή τον δημόσιο θόρυβο.
Τα πρώτα βήματα της Επικούρειας φιλοσοφίας υπήρξαν, στην ουσία τους, μια επανάσταση της ψυχής.
Ο άνθρωπος καλείται να πάψει να τρέμει μπροστά στον ουρανό, να πάψει να βασανίζεται από αχόρταγες επιθυμίες, να πάψει να ζει σαν να τον κυνηγούν σκιές.
Καλείται να γίνει κύριος του εαυτού του μέσω της γνώσης.
Ίσως γι’ αυτό ο Επίκουρος παραμένει τόσο σύγχρονος.
Ζούμε σε έναν κόσμο με περισσότερη τεχνολογία, αλλά όχι απαραίτητα με λιγότερους φόβους.
Με περισσότερες δυνατότητες, αλλά όχι πάντοτε με περισσότερη γαλήνη.
Και η παλιά ελληνική φωνή εξακολουθεί να ψιθυρίζει το ίδιο μήνυμα: η ευτυχία αρχίζει όταν ο νους απελευθερώνεται.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Οι διεθνείς ανακατατάξεις ισχύος και η ελληνική ευκαιρία στην Ανατολική Μεσόγειο
Η μεγάλη παγίδα των δημοψηφισμάτων: Ελλάδα, Βρετανία, Ιταλία
«Κοινωνική πλειοψηφία», η νέα ευφάνταστη επινόηση της Αριστεράς
Η απάτη του υλισμού: Γιατί η επιστήμη δεν έχει λύσει το μυστήριο της συνείδησης
«Λευκές Νύχτες»: Ο Ντοστογιέφσκι απέναντι στη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου
Βοκκάκιος, ο πρώτος Δυτικοευρωπαίος
Ποιος ξεγέλασε τους Τρώες; (Όχι, δεν ήταν ο Οδυσσέας)
Η επιδραστική σκέψη του Γιούργκεν Χάμπερμας στη σημερινή δυτική Δημοκρατία
Όταν ο πόλεμος γίνεται θέαμα: Η νέα, ψηφιακή εποχή της προπαγάνδας
Γιατί η στρατηγική της έντασης δεν γίνεται πολιτικό ρεύμα;
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...