Γράφει ο Μάκης Γεωργιάδης
Η συζήτηση για την εκεχειρία γύρω από το Ιράν τείνει να εγκλωβίζεται σε μια διαισθητική αλλά συχνά παραπλανητική παραδοχή: ότι η παύση των εχθροπραξιών αποτελεί εξ ορισμού βήμα προς τη σταθερότητα.
Ωστόσο, η ανάλυση που αναπτύσσεται σε διεθνή έντυπα όπως το Foreign Affairs υποστηρίζει κάτι βαθύτερα ανησυχητικό: σε ορισμένες περιπτώσεις, μια εκεχειρία μπορεί να λειτουργήσει όχι ως λύση αλλά ως μεταβατική φάση που συσσωρεύει τις προϋποθέσεις για μια πιο επικίνδυνη σύγκρουση στο μέλλον.
Αυτό δεν οφείλεται σε μια απλή «αποτυχία της ειρήνης», αλλά σε ένα πλέγμα παραγόντων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους: στρατιωτικών, πολιτικών, ψυχολογικών και κοινωνικών.
Πρώτον, η ίδια η φύση της εκεχειρίας ως «παγωμένης σύγκρουσης» σημαίνει ότι τα βασικά αίτια της αντιπαράθεσης παραμένουν άθικτα.
Στην περίπτωση του Ιράν, τα κρίσιμα ζητήματα (το πυρηνικό πρόγραμμα, η περιφερειακή επιρροή, η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους) δεν επιλύονται αλλά απλώς αναβάλλονται.
Η εμπειρία από άλλες συγκρούσεις δείχνει ότι όταν οι βαθύτερες αιτίες δεν αντιμετωπίζονται, η σύγκρουση δεν εξαφανίζεται.
Μετασχηματίζεται και επανεμφανίζεται υπό διαφορετικές, συχνά πιο επικίνδυνες μορφές.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η εκεχειρία, επομένως, λειτουργεί ως ένας μηχανισμός χρονικής μετάθεσης, όχι ως μηχανισμός επίλυσης.
Δεύτερον, η παύση των εχθροπραξιών δημιουργεί αυτό που περιγράφεται ως φαινόμενο ανασύνταξης.
Όταν σταματούν οι άμεσες επιχειρήσεις, τα εμπλεκόμενα μέρη αποκτούν τον χρόνο και τον χώρο να επανεκτιμήσουν τις απώλειές τους, να εντοπίσουν αδυναμίες και να αναπροσαρμόσουν τη στρατηγική τους.
Για το Ιράν, αυτό μπορεί να σημαίνει ενίσχυση των αποτρεπτικών του δυνατοτήτων, είτε μέσω του πυρηνικού προγράμματος είτε μέσω της ενδυνάμωσης δικτύων επιρροής σε γειτονικές χώρες.
Για τις δυτικές δυνάμεις, μπορεί να σημαίνει αναδιάταξη στρατιωτικών δυνάμεων, ενίσχυση συμμαχιών και προετοιμασία για ένα πιο σύνθετο πεδίο σύγκρουσης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η ισορροπία που προκύπτει από την εκεχειρία δεν είναι σταθερή, αλλά δυναμική και εύθραυστη.
Τρίτον, η εκεχειρία παράγει μια ισχυρή ψυχολογική επίδραση, η οποία συχνά υποτιμάται.
Σε διεθνές επίπεδο, δημιουργεί την εντύπωση αποκλιμάκωσης: οι αγορές αντιδρούν θετικά, οι κυβερνήσεις εμφανίζονται καθησυχαστικές και η κοινή γνώμη τείνει να πιστέψει ότι η κρίση βαίνει προς επίλυση.
Αυτή η «ψευδαίσθηση σταθερότητας» μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επικίνδυνη, διότι μειώνει την αίσθηση επείγοντος και αποδυναμώνει τα κίνητρα για ουσιαστικές πολιτικές λύσεις.
Όταν η πραγματικότητα επανέρχεται μέσω μιας νέας κρίσης ή μιας παραβίασης της εκεχειρίας, η αντίδραση είναι συχνά πιο βίαιη, ακριβώς επειδή η προηγούμενη αίσθηση ασφάλειας αποδεικνύεται ψευδής.
Τέταρτον, η εκεχειρία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για στρατηγικά «παράθυρα» κινήσεων.
Σε μια κατάσταση ούτε πολέμου ούτε ειρήνης, τα κράτη και οι μη κρατικοί δρώντες μπορούν να κινηθούν πιο ευέλικτα, να δοκιμάσουν νέες τακτικές και να επεκτείνουν την επιρροή τους χωρίς να προκαλούν άμεση γενικευμένη σύγκρουση.
Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών: ένα μεμονωμένο επεισόδιο, μια περιορισμένη σύγκρουση δι’ αντιπροσώπων ή μια επιθετική κίνηση χαμηλής έντασης μπορεί να λειτουργήσει ως σπίθα για ευρύτερη ανάφλεξη.
Σε αυτό το ήδη εύθραυστο πλαίσιο, η κοινωνική διάσταση αποκτά καθοριστική σημασία, ιδίως σε ό,τι αφορά τη δυναμική της ριζοσπαστικοποίησης.
Η ιστορική εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης δείχνει ότι οι περίοδοι αβεβαιότητας και ημιτελούς μετάβασης μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτες για την ενίσχυση ακραίων ιδεολογιών.
Αυτό που ξεκίνησε ως ένα κύμα δημοκρατικών διεκδικήσεων σε χώρες όπως η Συρία και η Λιβύη εξελίχθηκε, μέσα από τη διάψευση προσδοκιών και την αποσταθεροποίηση, σε πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη τζιχαντιστικών κινημάτων.
Η μετάβαση από την πολιτική διαμαρτυρία στη βίαιη ριζοσπαστικοποίηση δεν ήταν αυτόματη.
Προέκυψε από τη συσσώρευση απογοήτευσης, την αίσθηση αδιεξόδου και την πεποίθηση ότι οι ειρηνικές μορφές δράσης είναι αναποτελεσματικές.
Αν μεταφέρουμε αυτή τη λογική στο σημερινό περιβάλλον, μια εκεχειρία που δεν προσφέρει σαφή προοπτική επίλυσης μπορεί να ενισχύσει παρόμοιες τάσεις.
Σε τμήματα των κοινωνιών της Μέσης Ανατολής, η παύση των συγκρούσεων μπορεί να εκληφθεί όχι ως επιτυχία της διπλωματίας αλλά ως προσωρινή αναβολή μιας σύγκρουσης που θεωρείται αναπόφευκτη.
Σε συνδυασμό με εικόνες καταστροφής, απώλειας και, κυρίως, ατιμωρησίας, αυτό μπορεί να τροφοδοτήσει αφηγήσεις που παρουσιάζουν τη σύγκρουση ως μέρος ενός ευρύτερου «πολέμου κατά της Δύσης».
Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της τζιχάντ δεν λειτουργεί απλώς ως θρησκευτικό δόγμα, αλλά ως πολιτικοϊδεολογικό εργαλείο που προσφέρει νόημα και διέξοδο σε συνθήκες αβεβαιότητας.
Η δυναμική αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι οι μη κρατικοί δρώντες έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν την εκεχειρία για να ανασυνταχθούν.
Οργανώσεις με ιδεολογική και στρατιωτική δομή μπορούν να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους, να ενισχύσουν τα δίκτυα στρατολόγησης και να εκμεταλλευτούν το κενό που δημιουργείται από την προσωρινή εκεχειρία μεταξύ των κρατικών δυνάμεων.
Η εμπειρία του ISIS καταδεικνύει πώς τέτοιες οργανώσεις μπορούν να αναδυθούν και να ισχυροποιηθούν μέσα από περιόδους φαινομενικής αποκλιμάκωσης, όταν οι κρατικές δομές είναι αποδυναμωμένες και οι κοινωνίες βρίσκονται σε κατάσταση ρευστότητας.
Τέλος, υπάρχει και μια ευρύτερη, διασυνοριακή διάσταση.
Η ριζοσπαστικοποίηση δεν περιορίζεται στα σύνορα των κρατών όπου εκδηλώνεται η σύγκρουση.
Μέσω δικτύων επικοινωνίας, κοινοτήτων της διασποράς και ιδεολογικών συγγενειών, μπορεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την περιοχή και πέρα από αυτήν.
Έτσι, μια εκεχειρία που αποτυγχάνει να δημιουργήσει σταθερότητα στο επίκεντρο της κρίσης μπορεί να οδηγήσει σε διάχυση της αστάθειας σε πολλαπλά επίπεδα, μετατρέποντας μια τοπική σύγκρουση σε ευρύτερη απειλή.
Συνολικά, η εκεχειρία στον πόλεμο γύρω από το Ιράν δεν μπορεί να αξιολογηθεί μονοδιάστατα ως θετική εξέλιξη.
Αν δεν συνοδευτεί από ουσιαστική πολιτική διαδικασία που να αντιμετωπίζει τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης, κινδυνεύει να λειτουργήσει ως μηχανισμός συσσώρευσης εντάσεων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πιθανότητα νέας ριζοσπαστικοποίησης, παρόμοιας με εκείνη που ακολούθησε την Αραβική Άνοιξη, δεν αποτελεί περιθωριακό σενάριο, αλλά δομικό κίνδυνο.
Και αυτός ο κίνδυνος είναι που καθιστά την εκεχειρία όχι απλώς εύθραυστη, αλλά δυνητικά προάγγελο μιας πιο σύνθετης και επικίνδυνης φάσης σύγκρουσης.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Οι διεθνείς ανακατατάξεις ισχύος και η ελληνική ευκαιρία στην Ανατολική Μεσόγειο
Η μεγάλη παγίδα των δημοψηφισμάτων: Ελλάδα, Βρετανία, Ιταλία
«Κοινωνική πλειοψηφία», η νέα ευφάνταστη επινόηση της Αριστεράς
Η απάτη του υλισμού: Γιατί η επιστήμη δεν έχει λύσει το μυστήριο της συνείδησης
«Λευκές Νύχτες»: Ο Ντοστογιέφσκι απέναντι στη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου
Βοκκάκιος, ο πρώτος Δυτικοευρωπαίος
Ποιος ξεγέλασε τους Τρώες; (Όχι, δεν ήταν ο Οδυσσέας)
Η επιδραστική σκέψη του Γιούργκεν Χάμπερμας στη σημερινή δυτική Δημοκρατία
Όταν ο πόλεμος γίνεται θέαμα: Η νέα, ψηφιακή εποχή της προπαγάνδας
Γιατί η στρατηγική της έντασης δεν γίνεται πολιτικό ρεύμα;
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...