Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Η καθοριστική απόρριψη της μεταρρύθμισης του ιταλικού δικαστικού συστήματος στο δημοψήφισμα που έγινε στη γειτονική μας χώρα προ ημερών, αποτελεί ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός με βαθιές επιπτώσεις για την Τζόρτζια Μελόνι και την εικόνα της στην Ιταλία και στην Ευρώπη.
Η ήττα αυτή δεν είναι μια απλή «τεχνική» καταψήφιση σε μια κατ’ όνομα «μεταρρύθμιση».
Είναι, στην ουσία, μια πολιτική ρήξη μεταξύ της κυβέρνησης και των πολιτών πάνω στο πώς αντιλαμβάνονται τη δημοκρατική λειτουργία και τη διάκριση των εξουσιών.
Η πρόταση νόμου, που στον πυρήνα της στόχευε στην αναδιάρθρωση του δικαστικού σώματος, συμπεριλαμβανομένης της διάκρισης μεταξύ επαγγελματικών σταδιοδρομιών δικαστών και εισαγγελέων και της μεταβολής του τρόπου συγκρότησης του ανώτατου δικαστικού συμβουλίου, κρίθηκε από την πλειοψηφία των πολιτών ως βήμα που θα αποδυνάμωνε την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.
Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση υποστήριζε ότι η μεταρρύθμιση θα έφερνε «εκσυγχρονισμό» και μεγαλύτερη λογοδοσία, η πλειοψηφία των ψηφοφόρων την είδε ως πιθανή απειλή για την ουσιαστική διάκριση των εξουσιών, στοιχείο θεμελιώδες σε ένα φιλελεύθερο δημοκρατικό σύστημα.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Για την ίδια τη Μελόνι, αυτή η ήττα σηματοδοτεί περισσότερα από μια απλή ανατροπή μιας κυβερνητικής πρωτοβουλίας.
Είναι η πρώτη ουσιαστική ήττα που καταγράφει η πολιτική της διαδρομή από όταν ανέλαβε την εξουσία το 2022, σε μια περίοδο που είχε μέχρι τώρα επωφεληθεί από σταθερές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες και σχετική πολιτική ηρεμία.
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος λειτουργεί ως «καθρέφτης» των ανησυχιών και της απογοήτευσης μεγάλου μέρους της ιταλικής κοινωνίας, που -κι αυτό είναι το ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ κρίσιμο!- δεν συνδέθηκε τόσο με την ουσία της μεταρρύθμισης όσο με μια γενικότερη έλλειψη εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση και την πολιτική ηγεσία.
Αυτή η εξέλιξη φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιο είναι το νόημα των δημοψηφισμάτων όταν οι πολίτες δεν διαθέτουν επαρκή, συγκροτημένη και κατανοητή ενημέρωση για το περιεχόμενο των προτάσεων;
Στην περίπτωση της Ιταλίας, η μεταρρύθμιση ήταν εξαιρετικά τεχνική, αφορούσε σύνθετες συνταγματικές αλλαγές και αντιμετωπίστηκε από πολλούς ως κάτι δυσνόητο ή αδιαφανές. Το ίδιο συνέβη και στην Ελλάδα το 2015, όταν είχε αποτυπωθεί ένα εξαιρετικά σύνθετο και δυσνόητο ερώτημα, που όμως η κοινωνία εξέλαβε ως «ναι» ή «όχι» στην Ευρώπη.
Αντίθετα, στη Βρετανία, όταν έγινε το δημοψήφισμα για το Brexit, το ερώτημα ήταν καθαρό, σαφές και πραγματικό.
Κι ο κόσμος ψήφισε να βγει η χώρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Κι επειδή η Βρετανία δεν είναι Ελλάδα, όπου το «όχι» γίνεται «ναι», η χώρα αυτή βγήκε, κατ’ εντολή του λαού, από την ΕΕ και από τότε έως σήμερα υφίσταται τα επίχειρα εκείνης της συλλογικής απόφασης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο ως αρένα πολιτικής αντιπαράθεσης, παρά ως εργαλείο ουσιαστικής λαϊκής συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων.
Όταν η ενημέρωση είναι τεχνικά πολύπλοκη ή ανεπαρκής, το δημοψήφισμα κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν «λαϊκό καταλύτη» που απλώς αντανακλά γενικές πολιτικές αποστροφές έναντι της κυβέρνησης, ή φοβίες που δεν έχουν άμεση σχέση με το περιεχόμενο της αλλαγής.
Αυτή η δυναμική μπορεί να υπονομεύσει τη σημασία της άμεσης δημοκρατίας και να ενισχύσει τη φαινομενική πόλωση αντί να ενθαρρύνει έναν ενημερωμένο διάλογο.
Τα αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων στην Ιταλία φέτος, στην Ελλάδα το 2015 και στη Βρετανία ένα χρόνο αργότερα, υπογραμμίζουν επίσης τις δομικές προκλήσεις στις δημοκρατίες του 21ου αιώνα: πώς μπορεί ο εκλογικός και θεσμικός μηχανισμός να συνδυάσει την ανάγκη για λαϊκή συμμετοχή με την ανάγκη για υπεύθυνη, τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων;
Πώς διασφαλίζεται ότι οι πολίτες δεν ψηφίζουν απλώς «κατά» ή «ενάντια» σε μια κυβέρνηση, αλλά με γνώση και κατανόηση του τι ακριβώς διακυβεύεται με την ψήφο τους;
Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα περνούν αναπόφευκτα από την αναθεώρηση και τον θεσμικό εκσυγχρονισμό, μια διαδικασία που είναι εξίσου επίκαιρη και για την Ελλάδα.
Η ελληνική εμπειρία δείχνει ότι υπαρκτές εντάσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος, η οποία τελευταία έγινε με αργούς και μερικές φορές αποσπασματικούς ρυθμούς, πυροδοτούν συχνά αντιπαραθέσεις που σχετίζονται με γενικότερες αντιλήψεις εξουσίας, κομματικής κυριαρχίας και σχέσεων μεταξύ των θεσμών.
Η εμπειρία του ιταλικού, του ελληνικού και του βρετανικού δημοψηφίσματος δείχνει πόσο σημαντικό είναι να ενισχυθεί συστηματικά η θεσμική γνώση και η εκπαίδευση των πολιτών πάνω στα συνταγματικά ζητήματα, ώστε όχι μόνο να έχουν φωνή οι πολίτες, αλλά να κατανοούν επαρκώς τις επιλογές τους σε βάθος.
Η ανάγκη για θεσμικό εκσυγχρονισμό, είτε με τη μορφή μιας συνταγματικής αναθεώρησης είτε μέσα από ευρύτερες εκπαιδευτικές και δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, δεν αφορά απλώς την αποτελεσματικότητα του πολιτικού συστήματος, αλλά κυρίως την ποιότητα της δημοκρατικής συμμετοχής.
Σε ένα περιβάλλον όπου οι ψηφοφόροι καλούνται να αποφασίσουν για σύνθετες μεταρρυθμίσεις, η ύπαρξη θεμελιακής κατανόησης και εμπιστοσύνης στους θεσμούς είναι καθοριστική.
Εκεί όπου η ενημέρωση δεν είναι επαρκής ή το πολιτικό μήνυμα δεν επικοινωνείται με διαφάνεια, κινδυνεύουμε να δούμε αποτελέσματα που αντανακλούν περισσότερο πολιτική απογοήτευση, παρά την ουσιαστική λαϊκή βούληση για θεσμικές αλλαγές.
Μια τέτοια προσέγγιση, ενίσχυση της θεσμικής παιδείας και εκσυγχρονισμός της δημοκρατικής διαδικασίας, θα μπορούσε να βοηθήσει χώρες όπως η Ελλάδα να αποφύγουν παρόμοιες παγίδες, να αναβαθμίσουν τη σχέση μεταξύ πολιτών και θεσμών και να διασφαλίσουν ότι δημοκρατικές διαδικασίες, όπως ένα δημοψήφισμα ή μια συνταγματική αναθεώρηση, λειτουργούν με τρόπο που υπηρετεί πραγματικά τη λαϊκή βούληση και όχι απλώς το πολιτικό κλίμα της στιγμής.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Αρχίζει η μεγάλη μάχη Ορθολογισμού - λαϊκισμού με φόντο τις εκλογές του 2027 (video)
Ήρθε η ώρα να χτυπήσουμε την πολιτική ισχύ του λαϊκισμού
Ελλάδα, Τουρκία και η σιωπηλή γλώσσα της ισχύος
Όμηρος, η ερώτηση που ο Ελληνισμός δεν έχει απαντήσει ακόμα
Κικέρων, ο διανοητής που συνέδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία
Η πρόταση Μητσοτάκη για το Σύνταγμα: Λιγότερη αυθαιρεσία, περισσότερη λογοδοσία
Όποιος σπέρνει κοινωνική οργή, θερίζει γιγάντωση της Ακροδεξιά
Ο Αριστοτέλης και η τέχνη τού να ζούμε καλά
Θλιβερός εμποράκος ενός κίβδηλου ψευτοπατριωτισμού
Κατίνα Παξινού, η απόλυτη τραγωδός
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...