Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Οι εικόνες από το Ιράν, μετά τα σφοδρά πλήγματα από το Ισραήλ με την απόλυτη κάλυψη των ΗΠΑ, είναι αντιφατικές.
Από τη μία, στρατιωτική κλιμάκωση.
Από την άλλη, αναφορές για πολίτες που βλέπουν την αποδυνάμωση του καθεστώτος ως τη μοναδική διέξοδο από ένα πολυετές καθεστώς ασύνορης κι απάνθρωπης καταπίεσης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ, ενώ οι αποφάσεις λαμβάνονται στην Ουάσινγκτον από τον Ντόναλντ Τραμπ και στην Ιερουσαλήμ από τον Βενιαμίν Νετανιάχου.
Το ερώτημα όμως που ξεπερνά τη γεωπολιτική είναι βαθύτερο: Αν ένα καθεστώς καταπιέζει τον ίδιο του τον λαό, ποιος έχει δικαίωμα (και ΚΥΡΙΩΣ: ποιος έχει υποχρέωση) να παρέμβει;
Το σκληρό πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου
Το ισχύον διεθνές σύστημα είναι σαφές.
Ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ απαγορεύει τη χρήση βίας εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας ενός κράτους, με δύο βασικές εξαιρέσεις:
-Αυτοάμυνα σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης και
-Εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η «αλλαγή καθεστώτος» από μόνη της, δεν αποτελεί νομικά αναγνωρισμένο λόγο στρατιωτικής επέμβασης.
Ακόμη κι αν ένα καθεστώς είναι αυταρχικό, θεοκρατικό ή καταπιεστικό, η κυριαρχία του κράτους παραμένει νομικά προστατευμένη.
Αυτό είναι το θεμέλιο της διεθνούς τάξης μετά το 1945: αποφυγή πολέμων που ξεκινούν στο όνομα «ανώτερων σκοπών».
Το ηθικό αντεπιχείρημα: «Αν δεν μας προστατεύει ο δικός μας στρατός;»
Κι όμως, εδώ ακριβώς γεννιέται το δύσκολο ερώτημα.
Πολίτες στο Ιράν, λένε ανοιχτά: «Όταν ο στρατός μας δεν μας προστατεύει αλλά μας πυροβολεί επειδή δεν φοράμε σωστά τη μαντίλα, γιατί να μην έρθει κάποιος άλλος στρατός να μας προστατεύσει;»
Η μνήμη της δολοφονίας της Μαχσά Αμινί και η βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων έδειξαν ότι το ιρανικό κράτος στρέφεται κατά σύστημα εναντίον της κοινωνίας του.
Το ίδιο επιχείρημα είχε διατυπωθεί στο παρελθόν για τη Βενεζουέλα επί Νικολάς Μαδούρο: όταν η εξουσία συντρίβει τους θεσμούς και την αντιπολίτευση, μήπως η κυριαρχία χάνει το ηθικό της έρεισμα;
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Εδώ εισέρχεται η έννοια της Responsibility to Protect (R2P), η «Ευθύνη Προστασίας».
Πρόκειται για δόγμα που αναπτύχθηκε στις αρχές του 21ου αιώνα και υποστηρίζει ότι αν ένα κράτος αποτυγχάνει να προστατεύσει τον πληθυσμό του από γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου, εθνοκάθαρση ή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τότε η διεθνής κοινότητα έχει ευθύνη να δράσει.
Όμως ακόμη και το R2P δεν δίνει ελεύθερη άδεια σε μονομερείς επεμβάσεις.
Προβλέπει συλλογική δράση, κατά κανόνα μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Δεν νομιμοποιεί αυτόβουλες στρατιωτικές επιχειρήσεις με στόχο την ανατροπή κυβέρνησης.
Το πραγματικό δίλημμα
Το δίλημμα είναι τραγικό: Αν τηρήσουμε αυστηρά τη νομική αρχή της μη επέμβασης, κινδυνεύουμε να παρακολουθούμε λαούς να καταπιέζονται, πολίτες να δολοφονούνται από κρατικά όργανα, θεμελιώδη δικαιώματα να ποδοπατώνται.
Από την άλλη, αν ανοίξουμε την πόρτα στην «ανθρωπιστική» στρατιωτική επέμβαση χωρίς συλλογική έγκριση, δημιουργούμε προηγούμενο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά από ισχυρά κράτη.
Δεν ξεχνούμε το φιάσκο της επέμβασης στο Ιράκ.
Διότι το ερώτημα δεν είναι μόνο «αν το καθεστώς είναι τυραννικό».
Το ερώτημα είναι: ποιος αποφασίζει πότε είναι αρκετά τυραννικό, ώστε η χώρα αυτή να βομβαρδιστεί;
Στον 21ο αιώνα, οι επεμβάσεις στο όνομα της δημοκρατίας (από το Ιράκ έως τη Λιβύη) έδειξαν ότι η ανατροπή καθεστώτος δεν εγγυάται σταθερότητα, ούτε θεσμούς, ούτε ελευθερία.
Η Αρχή της κυριαρχίας υπό πίεση
Η διεθνής έννομη τάξη βασίζεται στην κρατική κυριαρχία.
Όμως η ηθική νομιμοποίηση ενός κράτους βασίζεται στη συναίνεση και στην προστασία των πολιτών του.
Όταν αυτό το συμβόλαιο σπάει, δημιουργείται ένα «γκρίζο πεδίο» μεταξύ νομιμότητας και δικαιοσύνης.
Στην περίπτωση του Ιράν, εάν οι επιθέσεις ΗΠΑ- Ισραήλ έχουν ρητό στόχο την ανατροπή του καθεστώτος, τότε από αυστηρά νομική σκοπιά κινούνται εκτός του κλασικού πλαισίου του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.
Από ηθική σκοπιά, όμως, το επιχείρημα των καταπιεσμένων πολιτών δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: Το Διεθνές Δίκαιο σχεδιάστηκε για να αποτρέπει τον πόλεμο μεταξύ κρατών, όχι για να λύνει το πρόβλημα της τυραννίας εντός κρατών.
Μπορεί να Συμβιβαστούν Νομιμότητα και Προστασία;
Η μόνη βιώσιμη απάντηση, θεωρητικά, είναι συλλογική και πολυμερής δράση: διεθνείς κυρώσεις, διεθνή ποινικά δικαστήρια, διπλωματική απομόνωση και, σε έσχατη περίπτωση, στρατιωτική δράση με έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η μονομερής αλλαγή καθεστώτος με στρατιωτική ισχύ, ακόμη και αν υποστηρίζεται από μερίδα του πληθυσμού της χώρας-στόχου, δεν έχει σήμερα σαφή νομική θεμελίωση.
Συμπέρασμα
Το ερώτημα των Ιρανών πολιτών είναι απολύτως ανθρώπινο: «Αν το κράτος μας μάς καταπιέζει, ποιος θα μας σώσει;»
Αλλά η απάντηση του Διεθνούς Δικαίου παραμένει ψυχρή: Όχι οποιοσδήποτε.
Όχι χωρίς συλλογική νομιμοποίηση.
Όχι χωρίς αυστηρές προϋποθέσεις.
Η σύγκρουση ανάμεσα στη νομική τάξη και την ηθική επιταγή είναι από τις πιο δύσκολες του σύγχρονου κόσμου.
Αν η διεθνής κοινότητα αγνοήσει την καταπίεση, προδίδει τις αξίες της.
Αν νομιμοποιήσει ανεξέλεγκτες επεμβάσεις, διακινδυνεύει να επιστρέψει σε έναν κόσμο όπου η ισχύς υποκαθιστά τον κανόνα.
Και τελικά, αυτό είναι το θεμελιώδες διακύβευμα: Μπορεί να υπάρξει διεθνής δικαιοσύνη χωρίς να καταρρεύσει η διεθνής νομιμότητα;-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Αρχίζει η μεγάλη μάχη Ορθολογισμού - λαϊκισμού με φόντο τις εκλογές του 2027 (video)
Ήρθε η ώρα να χτυπήσουμε την πολιτική ισχύ του λαϊκισμού
Ελλάδα, Τουρκία και η σιωπηλή γλώσσα της ισχύος
Όμηρος, η ερώτηση που ο Ελληνισμός δεν έχει απαντήσει ακόμα
Κικέρων, ο διανοητής που συνέδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία
Η πρόταση Μητσοτάκη για το Σύνταγμα: Λιγότερη αυθαιρεσία, περισσότερη λογοδοσία
Όποιος σπέρνει κοινωνική οργή, θερίζει γιγάντωση της Ακροδεξιά
Ο Αριστοτέλης και η τέχνη τού να ζούμε καλά
Θλιβερός εμποράκος ενός κίβδηλου ψευτοπατριωτισμού
Κατίνα Παξινού, η απόλυτη τραγωδός
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...