Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Για περισσότερο από δύο αιώνες, ο χρόνος ήταν το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε ο καπιταλισμός.
Οκτάωρα, υπερωρίες, ένσημα, συντάξεις, συμβάσεις.
Η εργασία μετριόταν σε ώρες και η αξία σε μισθό ανά ώρα.
Το ρολόι δεν ήταν απλώς εργαλείο, ήταν θεσμός.
Σήμερα, αυτό το θεμέλιο ρηγματώνεται.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη περιστρέφεται συνήθως γύρω από το ποια επαγγέλματα θα χαθούν και ποια θα επιβιώσουν.
Είναι όμως λάθος ερώτημα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι βαθύτερο: αν ο χρόνος παύει να είναι το μέτρο της αξίας, τι τον αντικαθιστά; και ποιος ελέγχει το νέο μέτρο;
Όταν ο ανθρώπινος χρόνος παύει να είναι σπάνιος
Η οικονομική θεωρία, από τον Άνταμ Σμιθ έως τον Κάρολο Μαρξ, στηρίχθηκε σε μια βασική παραδοχή: ο ανθρώπινος χρόνος είναι πολύτιμος.
Περισσότερες ώρες εργασίας σημαίνουν (κατά κανόνα) περισσότερη παραγωγή.
Όποιος ελέγχει τον χρόνο, ελέγχει την αξία.
Όμως, σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει καταλυτικά, καθοριστικά, ανατρεπτικά αυτή τη σχέση.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Ένας μηχανικός μπορεί σε λίγες ώρες να ενεργοποιήσει ένα σύστημα που θα λειτουργεί αυτόνομα επί ημέρες.
Ένας σύμβουλος μπορεί με μία εντολή να παραγάγει αναλύσεις που παλαιότερα απαιτούσαν εβδομάδες.
Ο χρόνος του ανθρώπου δεν είναι πλέον το βασικό περιοριστικό μέγεθος.
Η πολύτιμη αξία, βέβαια, δεν εξαφανίστηκε.
Απλώς μετατοπίστηκε.
Δεν είναι, πλέον, πολύτιμος ο χρόνος.
Είναι πολύτιμη η πρόσβαση στα συστήματα, που παράγουν αξία.
Έτσι, η αξία συγκεντρώνεται σε όσους κατέχουν τις υποδομές: τις πλατφόρμες, τα μοντέλα, τα δεδομένα.
Ο εργαζόμενος δεν αμείβεται πλέον για τον χρόνο του, αλλά για τη θέση του μέσα σε ένα σύστημα που δεν του ανήκει.
Από ωρομίσθιο, στο αποτέλεσμα
Η αλλαγή αυτή φέρνει μια βαθιά μετατόπιση: από την αμοιβή βάσει χρόνου στην αμοιβή βάσει αποτελέσματος.
Βρισκόμαστε στο βασίλειο των παραδοτέων.
Για ένα μέρος των επαγγελματιών (συμβούλους, προγραμματιστές, δημιουργούς) η τεχνητή νοημοσύνη μειώνει το ρίσκο.
Αν το 80% της τεχνικής εργασίας γίνεται από το σύστημα, ο άνθρωπος επικεντρώνεται στην κρίση, στην επιλογή, στην ερμηνεία.
Μπορεί να τιμολογήσει το αποτέλεσμα, αντί για τις ώρες απασχόλησής του.
Αυτό μοιάζει με απελευθέρωση.
Όμως δεν είναι όλοι στην ίδια θέση.
Όποιος δεν έχει πρόσβαση στα ισχυρά εργαλεία ή δεν διαθέτει φήμη και δίκτυο πελατών, δεν μπορεί να μεταβεί σε μοντέλο «αμοιβής βάσει αξίας».
Για αυτούς, η κατάρρευση του ωρομισθίου δεν σημαίνει ελευθερία, σημαίνει επισφάλεια.
Τα τρία νέα καθεστώτα εργασίας
Σταδιακά αναδύονται τρεις διαφορετικοί «χρόνοι» εργασίας:
Ο μηχανικός χρόνος, όπου ο εργαζόμενος επιβλέπει συστήματα που λειτουργούν αδιάκοπα. Είναι πάντα «υπεύθυνος», αλλά η συμβολή του δεν μπορεί να μετρηθεί καθαρά.
Ο προσωπικός χρόνος, όπου ο επαγγελματίας παραδίδει αποτέλεσμα με βάση συμφωνημένη τιμή. Η αμοιβή εξαρτάται από τη φήμη και τη διαπραγματευτική του δύναμη.
Ο χρόνος του ρολογιού, ο κλασικός μισθός βάσει ωραρίου, που επιβιώνει σε τομείς όπως η υγεία, η φροντίδα, η εκπαίδευση.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα τρία καθεστώτα δεν συμβιβάζονται εύκολα μέσα στο ίδιο νομικό και ασφαλιστικό πλαίσιο.
Οι υπερωρίες δεν έχουν νόημα όταν κάποιος είναι διαρκώς «σε ετοιμότητα».
Οι συντάξεις που βασίζονται σε σταθερή καριέρα χάνουν τη βάση τους όταν οι συμβάσεις είναι πολλαπλές και ρευστές.
Η εργατική νομοθεσία, όπως τη γνωρίσαμε, αρχίζει να ξεθωριάζει.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;
Η ελληνική αγορά εργασίας παραμένει σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένη στον «χρόνο του ρολογιού», συχνά μάλιστα με χαμηλή παραγωγικότητα και περιορισμένη τεχνολογική ένταση.
Ταυτόχρονα, ένα μικρό αλλά δυναμικό κομμάτι νέων επαγγελματιών εργάζεται ήδη με προσωπικό χρόνο: freelancers, προγραμματιστές, δημιουργοί που εξάγουν υπηρεσίες διεθνώς.
Το χάσμα μεταξύ αυτών των δύο κόσμων ενδέχεται να διευρυνθεί.
Αν η χώρα δεν επενδύσει στην πρόσβαση σε τεχνολογικά συστήματα, στην εκπαίδευση και στην ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος των εργαζομένων, η τεχνητή νοημοσύνη θα ενισχύσει τις ανισότητες αντί να δημιουργήσει ευημερία.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει την εργασία.
Το έχει κάνει και συνεχίζει να το κάνει ήδη.
Το ερώτημα είναι ποιος θα ελέγχει τα συστήματα που παράγουν αξία και ποιος θα απορροφήσει το κόστος της μετάβασης.
Μια νέα σύγκρουση για τον χρόνο
Η Βιομηχανική Επανάσταση επέβαλε το ρολόι στο εργοστάσιο.
Σήμερα, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποσυνδέει την παραγωγή από το ρολόι.
Βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας ιστορικής σύγκρουσης, όχι για το ωρομίσθιο, αλλά για τον ορισμό της ίδιας της αξίας.
Για το ποιος κατέχει τις υποδομές.
Για το ποιος καθορίζει τους κανόνες.
Το τέλος του χρόνου ως μέτρου αξίας δεν είναι φιλοσοφική μεταφορά.
Είναι πολιτική και οικονομική ανατροπή.
Και όπως σε κάθε μεγάλη μετάβαση, το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί από την τεχνολογία, αλλά από τη δύναμη.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Αρχίζει η μεγάλη μάχη Ορθολογισμού - λαϊκισμού με φόντο τις εκλογές του 2027 (video)
Ήρθε η ώρα να χτυπήσουμε την πολιτική ισχύ του λαϊκισμού
Ελλάδα, Τουρκία και η σιωπηλή γλώσσα της ισχύος
Όμηρος, η ερώτηση που ο Ελληνισμός δεν έχει απαντήσει ακόμα
Κικέρων, ο διανοητής που συνέδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία
Η πρόταση Μητσοτάκη για το Σύνταγμα: Λιγότερη αυθαιρεσία, περισσότερη λογοδοσία
Όποιος σπέρνει κοινωνική οργή, θερίζει γιγάντωση της Ακροδεξιά
Ο Αριστοτέλης και η τέχνη τού να ζούμε καλά
Θλιβερός εμποράκος ενός κίβδηλου ψευτοπατριωτισμού
Κατίνα Παξινού, η απόλυτη τραγωδός
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...