Γράφει η Gesine Weber (*)
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η Ευρώπη άκουσε τη φράση που απεγνωσμένα ήθελε να ακούσει από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ.
Κατά την ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να καταλάβουν τη Γροιλανδία διά της βίας.
Για πολλούς στην Ευρώπη, αυτό ισοδυναμούσε με μια βαθιά ανάσα ανακούφισης: τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, αποφεύχθηκε, ή έστω αναβλήθηκε, το χειρότερο δυνατό σενάριο για τις διατλαντικές σχέσεις: μια επίθεση ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ εναντίον άλλου συμμάχου.
Ευρωπαίοι ηγέτες και Ουάσιγκτον τηρούν εντυπωσιακή σιωπή ως προς το ενδεχόμενο συμφωνίας ή διαπραγματεύσεων για τη Γροιλανδία, ωστόσο λέγεται ότι ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο, ενώ η ΕΕ ανακοίνωσε την ενίσχυση της παρουσίας της στην Αρκτική.
Ένα είδος συμβιβασμού φαίνεται να έχει επιτευχθεί, ή τουλάχιστον να βρίσκεται σε εξέλιξη.
Όπως και σε προηγούμενες κρίσεις της διατλαντικής συμμαχίας, από την αποχώρηση της Γαλλίας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ έως τη ρήξη για το Ιράκ το 2003, δεν έλειψαν οι φωνές που υποστήριξαν ότι το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να βγει τελικά ισχυρότερο από την κρίση της Γροιλανδίας.
Η εμπιστοσύνη έχει ραγίσει
Αυτή τη φορά, όμως, κάτι έχει ραγίσει, και πιθανότατα ανεπανόρθωτα.
Με τις ανοιχτές απειλές του εναντίον συμμάχων, ο Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε απολύτως σαφές στους Ευρωπαίους ηγέτες αυτό που ορισμένοι αναλυτές ψιθύριζαν εδώ και πάνω από έναν χρόνο: ότι η Ευρώπη ίσως χρειαστεί όχι μόνο να αμυνθεί μαζί με τις ΗΠΑ αλλά, στο χειρότερο σενάριο, χωρίς αυτές, ή ακόμη και απέναντί τους.
Αντί να αποτρέπει εξωτερικές απειλές στο πλευρό των ΗΠΑ ως εταίρος σε μια συμμαχία, η Ευρώπη βρέθηκε να πρέπει να αποτρέψει απειλή εντός της ίδιας της συμμαχίας, και μάλιστα από την ισχυρότερη δύναμή της.
Πολεμικές συγκρούσεις εντός του ΝΑΤΟ έχουν υπάρξει στο παρελθόν, όπως οι «Πόλεμοι του Μπακαλιάρου» μεταξύ Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ χρόνιες εντάσεις υφίστανται μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Όμως η αμφισβήτηση βασικών αρχών, όπως η εδαφική ακεραιότητα και η κυριαρχία, από το κράτος που αποτελούσε τον κατεξοχήν εγγυητή της ασφάλειας των συμμάχων, πλήττει τα ίδια τα θεμέλια της συμμαχίας.
Για χρόνια, οι ηγέτες και στις δύο όχθες του Ατλαντικού τόνιζαν ότι το ΝΑΤΟ δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική συμμαχία, αλλά και μια πολιτική ένωση βασισμένη σε κοινές αξίες, πέρα από τη συλλογική άμυνα και την αποτροπή.
Δηλώσεις του Τραμπ και του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς είχαν ήδη οδηγήσει τους Ευρωπαίους να αναρωτηθούν κατά πόσο οι ΗΠΑ και η Ευρώπη εξακολουθούν να μοιράζονται αυτές τις αξίες, ωστόσο υπήρχε η συμφωνία να «διαφωνούν», όσο διατηρούνταν ένας πυρήνας πρακτικής συνεργασίας.
Οι απειλές στρατιωτικής βίας εναντίον κράτους-μέλους, όμως, φαίνεται ότι ξεπέρασαν μια κόκκινη γραμμή.
Αυτό που κατέρρευσε είναι η θεμελιώδης εμπιστοσύνη ότι η ευρωπαϊκή εξάρτηση από τις ΗΠΑ ήταν αποδεκτή.
Οι Ευρωπαίοι γνώριζαν ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να εργαλειοποιήσει πολιτικά αυτή την εξάρτηση.
Δεν τη θεωρούσαν, όμως, άμεση απειλή για την ασφάλειά τους.
Αυτή είναι πλέον η πραγματικότητα με την οποία η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωπη: η εξάρτηση από τις ΗΠΑ δεν είναι απλώς πρόβλημα, είναι συγκεκριμένη απειλή.
Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για να σκεφτεί κανείς τα χειρότερα σενάρια: οι ΗΠΑ να ανταλλάσσουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας με τη στήριξή τους στην Ουκρανία, η Ουάσιγκτον να εγκαταλείπει την ευρωπαϊκή απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας λόγω έλλειψης υπομονής, ή να περιορίζει τις ευρωπαϊκές στρατιωτικές επιλογές αρνούμενη κρίσιμα στρατηγικά μέσα.
Από τη στιγμή που ο Τραμπ απείλησε ανοιχτά την Ευρώπη, αυτά τα σενάρια δεν μοιάζουν πλέον θεωρητικές υπερβολές, μοιάζουν απτά και ρεαλιστικά.
Ακόμη κι αν οι πολιτικές και στρατιωτικές ελίτ του Πενταγώνου προειδοποιούσαν εναντίον τέτοιων κινήσεων, λόγω της σημασίας των αμερικανικών βάσεων στην Ευρώπη και της μόχλευσης που αυτές προσφέρουν στους Ευρωπαίους, η απρόβλεπτη φύση του Αμερικανού προέδρου καθιστά αυτή την παρηγοριά περιορισμένης αξίας.
Η εμπιστοσύνη και οι διαβεβαιώσεις, το ίδιο το πλαίσιο ύπαρξης του ΝΑΤΟ, έχουν διαλυθεί.
Και αντί να επιστρέψει στα παλιά μοτίβα, η Ευρώπη αρχίζει να αποδέχεται τη νέα πραγματικότητα.
Μια μετα-διατλαντική Ευρώπη διαμορφώνεται
Η νέα αυτή επίγνωση οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το μέλλον της Ευρώπης πρέπει να είναι μετα-διατλαντικό.
Κερδίζει έδαφος η ιδέα ότι η Ευρώπη δεν αρκεί να προσαρμόσει τον τρόπο συνεργασίας της με τις ΗΠΑ, αλλά οφείλει να επαναπροσδιορίσει εκ βάθρων τη διατλαντική σχέση.
Ο διατλαντισμός παύει να αποτελεί αυτόματο αντανακλαστικό.
Στη θέση του διαμορφώνεται μια τριπλή στρατηγική: ευρωπαϊκή ασφάλεια με , χωρίς και (αν χρειαστεί) απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Ίσως η αλλαγή τόνου του Τραμπ να δείχνει ότι η ευρωπαϊκή αποτροπή λειτούργησε: οι απειλές για αντίμετρα και δασμούς, που θα έπλητταν σοβαρά την αμερικανική αγορά, καθώς και η απρόσμενα ισχυρή επίδειξη ευρωπαϊκής ενότητας, έδειξαν ότι είχε παραβιαστεί μια κόκκινη γραμμή.
Ίσως, πάλι, να ήταν αποτέλεσμα επιτυχημένων διαπραγματεύσεων.
Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα.
Αυτό που απέδειξε, πάντως, το επεισόδιο της Γροιλανδίας είναι ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπόρεσαν να επιδείξουν ενότητα απέναντι σε απειλή προερχόμενη από τις ΗΠΑ.
Ακόμη και ηγέτες παραδοσιακά φιλικοί προς τον Τραμπ, όπως η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, τον επέκριναν ανοιχτά.
Όταν ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς δήλωσε στο Νταβός ότι «οι απολυταρχίες έχουν υπηκόους, οι δημοκρατίες έχουν εταίρους και αξιόπιστους φίλους», η αιχμή προς την Ουάσιγκτον ήταν σαφής.
Ακόμη και η ευρωπαϊκή ακροδεξιά, συνήθως αντίθετη σε κάθε εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, κάλεσε σε ευρωπαϊκή ενότητα και ισχύ απέναντι στην αμερικανική πολιτική ισχύος.
Τα κίνητρα μπορεί να διαφέρουν, αλλά η συνειδητοποίηση είναι κοινή: η κυριαρχία διασφαλίζεται καλύτερα μέσω συνεργασίας παρά μέσω μεμονωμένων κρατών μεσαίας ισχύος.
Και η κοινή γνώμη βρίσκεται εκεί εδώ και καιρό.
Η στήριξη προς μια ισχυρότερη και πιο διεκδικητική ΕΕ, ιδίως στον τομέα της άμυνας, βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Οι νεότερες γενιές, ιδιαίτερα, τάσσονται υπέρ ενός πιο ισχυρού ρόλου της Ευρώπης στον κόσμο.
Όπως έγραψε το Politico Europe: «η νεολαία θέλει “Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης”».
Η συγκυρία πρέπει να αξιοποιηθεί
Η δήλωση ότι οι ΗΠΑ δεν θα καταλάβουν τη Γροιλανδία διά της βίας θα θεωρηθεί βήμα αποκλιμάκωσης.
Οι διαπραγματεύσεις θα ρίξουν τους τόνους.
Σε προηγούμενες κρίσεις, η Ευρώπη θα επέστρεφε στη ρουτίνα, αποδεχόμενη εκ νέου την εξάρτηση από τις ΗΠΑ ως δεδομένο.
Σήμερα, όμως, η Ευρώπη αντιλαμβάνεται ότι αυτή η εξάρτηση αποτελεί απειλή.
Και κατανοεί πως οφείλει να μειώσει, όσο το δυνατόν ταχύτερα, τη στρατιωτική της εξάρτηση από την Ουάσιγκτον.
Βραχυπρόθεσμα, το βάρος θα πέσει στα στρατηγικά μέσα.
Μακροπρόθεσμα, στη συγκρότηση μιας αξιόπιστης ευρωπαϊκής αποτροπής.
Για χρόνια, κάθε κρίση παρουσιαζόταν ως «καμπανάκι αφύπνισης», για να ακολουθήσει ξανά ο λήθαργος.
Αυτή τη φορά, όμως, κάτι φαίνεται διαφορετικό.
Η Ευρώπη ανακάλυψε ότι μπορεί να ασκήσει ισχύ.
Ίσως, για πρώτη φορά, το έκανε συνειδητά.
Μια μετα-διατλαντική στροφή ίσως έχει ήδη ξεκινήσει.-
(*) Geopoliticaleurope
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...