Γράφει ο Bradley J. Birzer (*)
Μία από τις μεγαλύτερες χαρές της ζωής μου είναι η διδασκαλία του βασικού μαθήματος πρώτου έτους στο Hillsdale College, της «Δυτικής Κληρονομιάς», το οποίο είναι υποχρεωτικό στο πρώτο εξάμηνο.
Μόλις ολοκλήρωσα τον 27ο χρόνο διδασκαλίας του, και κάθε φορά αποκομίζω κάτι νέο.
Στο μάθημα αυτό διατρέχουμε μια σειρά πρωτογενών κειμένων: τον Κώδικα του Χαμουραμπί, τη Γένεση, την Έξοδο, το Δευτερονόμιο, το Α΄ και Β΄ Σαμουήλ, τους Έλληνες, τους Στωικούς, τους Ρωμαίους, τους πρώτους Χριστιανούς, τους Πατέρες της Εκκλησίας, τον Μεσαίωνα, τους ανθρώπους της Αναγέννησης, τη Μεταρρύθμιση και την Πρώιμη Νεωτερικότητα.
Είναι πολλά, ένα ταξίδι ιλιγγιώδες, αλλά βαθιά όμορφο.
Η καθημερινή λειτουργία του μαθήματος είναι απλή: αναθέτω τα κείμενα πριν από κάθε συνάντηση, οι φοιτητές τα μελετούν και στη συνέχεια τα συζητούμε στην τάξη.
Είναι ο ιδανικός τρόπος να εισαχθούν οι φοιτητές στο κολέγιο και στην αποστολή του, δηλαδή στη διατήρηση των ιουδαιοχριστιανικών και ελληνορωμαϊκών θεμελίων του δυτικού πολιτισμού.
Παρότι το πρώτο μας έγγραφο είναι ο Κώδικας του Χαμουραμπί, το αρχαιότερο σωζόμενο κείμενο της Δύσης, εγώ ξεκινώ πάντοτε το πρώτο μάθημα με τις σελίδες 86 και 87 του αναγνωστικού μας: τον διάλογο του Σωκράτη με τον καλύτερό του φίλο, τον Κρίτωνα, για τη φύση της Ηθικής.
Σε αυτόν, που αποτελεί την πληρέστερη έκφραση της προχριστιανικής ηθικής στη Δύση, ο Σωκράτης αποκαλύπτει ότι ποτέ δεν πρέπει κανείς να πράττει το κακό, ακόμη κι όταν αδικείται.
Επιπλέον, λέει πως κάθε φορά που κάποιος διαπράττει το κακό, ακόμη και με τις καλύτερες προθέσεις και με στόχο ένα ανώτερο αγαθό, έχει ήδη μολύνει ανεπανόρθωτα το ίδιο το αγαθό.
Με άλλα λόγια, σε καμία περίπτωση, με κανέναν τρόπο, δεν πρέπει κανείς να πράττει το κακό.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά απαιτητική διδασκαλία, αλλά αποτελεί πράγματι την απαρχή της ηθικής σκέψης στη Δύση.
Ο Σωκράτης βρίσκεται μόλις τρεις ημέρες πριν από τον θάνατό του όταν διεξάγει αυτή τη συζήτηση, και είναι έτοιμος να γίνει μάρτυρας για τον Θεό, εκείνον που τον διέταξε να αναζητά την αλήθεια, όποιο κι αν είναι το κόστος.
Το κόστος είναι η εκτέλεσή του από την ίδια την πόλη που αγαπά, την Αθήνα.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι πρώτοι Χριστιανοί, και ιδίως οι Ρωμαίοι Στωικοί, θεώρησαν τον Σωκράτη έναν προ-Χριστιανό, με τον Άγιο Ιουστίνο τον Μάρτυρα να φτάνει στο σημείο να τον αποκαλέσει «Χριστιανό πριν από τον Χριστό».
Άλλωστε, είχε διδάξει ότι πρέπει να στρέφουμε και το άλλο μάγουλο τέσσερις αιώνες πριν από τον Χριστό, και πέθανε για τον Θεό και για την κοινότητά του.
Αυτό που εμείς, στον 21ο αιώνα, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε είναι ότι ο Σωκράτης έκανε ό,τι έκανε από αγάπη: αγάπη για τους συνανθρώπους του, αγάπη για την κοινότητά του, αγάπη για τον Θεό του.
Η Δύση δεν έχει τις ρίζες της στον ρατσισμό, τον σεξισμό, την αποικιοκρατία ή τον ιμπεριαλισμό, ούτε σε οποιαδήποτε μορφή υποτίμησης, αλλά στην αγάπη και στην αξιοπρέπεια.
Το τονίζω: αν υπήρξε μια καθοδηγητική αρχή στα πρώτα βήματα του δυτικού πολιτισμού, αυτή ήταν η αγάπη και η θυσία, καθώς και η επιθυμία να ανακαλυφθεί το καθολικό αγαθό του ανθρώπινου προσώπου σε όλες τις εκφάνσεις του, ανεξαρτήτως των «ατυχημάτων» της γέννησης (χρώμα δέρματος, φύλο, θρησκεία κ.λπ.).
Η αγάπη διαμόρφωσε τη σκέψη και τη δράση του Σωκράτη, αλλά καθοδήγησε και τους Έλληνες που τον διαδέχθηκαν, ιδίως τους Στωικούς, οι οποίοι υιοθέτησαν τον Λόγο του Ηράκλειτου (περί το 510 π.Χ.) ως θεό τους, ως αρχή που διέπει το σύμπαν και τη δημιουργία.
Ένας από τους μεγαλύτερους Ρωμαίους Στωικούς, ο Βιργίλιος, αφού προαναγγέλλει τον Χριστό στην Τέταρτη Εκλογή, (το παιδί του Θεού και της Παρθένου που θα εξαλείψει την αμαρτία από τον κόσμο μέσω των αρετών του Πατέρα Του) διακηρύσσει στη Δέκατη Εκλογή: Omnia vincit Amor: et nos cedamus Amori: Η αγάπη νικά τα πάντα: ας υποταχθούμε κι εμείς στην αγάπη.
Μισό αιώνα αργότερα, ο Θεός πράττει ακριβώς αυτό: μας προσφέρει το Δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, τον Ενσαρκωμένο Λόγο, ως σωτήρα όλων.
Ο Θεός, που είναι αγάπη, εισέρχεται στον κόσμο, γεγονός που, φυσικά, εορτάζουμε την περίοδο των Χριστουγέννων.
Ο Ιησούς δεν ήταν απλώς η ενσάρκωση της αγάπης, αλλά έδωσε τα πάντα για τη λύτρωση της ανθρωπότητας ένα ζοφερό απόγευμα Παρασκευής, για να αναστηθεί την τρίτη ημέρα, με τον θάνατο να συντρίβεται από την ίδια την αγάπη.
Έτσι, η σύλληψη και η γέννηση του Ενσαρκωμένου Λόγου αποτελούν το ακίνητο κέντρο, την ίδια την καρδιά της Ιστορίας.
Ήταν, άλλωστε, «το φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο», ο ελληνικός Λόγος βαπτισμένος στην καθαρή χάρη.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η αγάπη του Θεού δεν εκτείνεται μόνο προς το μέλλον, αλλά φωτίζει κάθε άνθρωπο, παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Ο Θεός, φυσικά, δεν δεσμεύεται από τον χρόνο, ούτε και η χάρη Του.
Η χριστιανική αγάπη εμψύχωσε τον δυτικό κόσμο από την Πεντηκοστή και τους μάρτυρες, έως τον Άγιο Αυγουστίνο, τον βασιλιά Αλφρέδο τον Μέγα, τον Θωμά Ακινάτη και, φυσικά, τον Δάντη.
Χωρίς υπερβολή, μπορεί κανείς να χαράξει μια ευθεία γραμμή από τον Σωκράτη, μέσω του Χριστού (ο οποίος, βεβαίως, υπερβαίνει κάθε σύγκριση, όντας πλήρως άνθρωπος και πλήρως Θεός), έως τον Δάντη.
Ο Δάντης, στο τελευταίο άσμα του Παραδείσου, εξηγεί τι είδε όταν ατένισε την Αγία Τριάδα: «Εδώ η υψηλή μου φαντασία έχασε τη δύναμή της. Όμως η θέληση και η επιθυμία μου κινήθηκαν σαν τροχός τέλεια ισορροπημένος, από εκείνη την Αγάπη που κινεί τον ήλιο και τ’ άλλα άστρα».
Ό,τι ζει, κινείται και αναπνέει, το κάνει επειδή η αγάπη συγκρατεί το ίδιο το σύμπαν.
Στον σύγχρονο κόσμο, όμως, η αγάπη συχνά αγνοείται ή διαστρέφεται σε λαγνεία.
Όταν μιλάμε για διακυβέρνηση, για σχέσεις, για κοινωνικές δομές, ποτέ δεν μιλάμε για την αγάπη.
Τι συνέβη;
Πώς μπορεί η σύγχρονη Δύση να διαφέρει τόσο πολύ από την αρχαία και τη μεσαιωνική;
Παρότι υπάρχουν αμέτρητοι λόγοι για αυτή την απώλεια και παρακμή, θα υποστήριζα ότι μεγάλο μέρος της αλλαγής μπορεί να εντοπιστεί στα λόγια του Νικολό Μακιαβέλι.
Στον ισχυρό και επιδραστικό Ηγεμόνα, ο Μακιαβέλι μας λέει ότι η ηθική του Σωκράτη οδηγεί μόνο στη βλάβη της κοινωνίας.
Ενώ είναι καλό να είσαι καλός, ο αποτελεσματικός ηγέτης γνωρίζει πότε πρέπει να χρησιμοποιήσει το κακό για έναν ανώτερο σκοπό.
Για τον Μακιαβέλι, δεν είναι η αγάπη αλλά η εξουσία που μας κινεί.
Δυστυχώς, σε μεγάλο βαθμό, ο Μακιαβέλι φαίνεται να δικαιώθηκε.
Είτε υπήρξε ο εμπνευστής είτε απλώς ο καταγραφέας, οι τελευταίοι έξι αιώνες της δυτικής παράδοσης διαφέρουν ριζικά από τις πρώτες χιλιετίες της.
Η Αριστερά, ιδίως, έχει αγκαλιάσει την εξουσία.
Την εξουσία να κυβερνά και την εξουσία να ερμηνεύει τις κοινωνικές σχέσεις.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πολιτικούς άνδρες, ιδίως μετά τη Γαλλική Επανάσταση, να διακηρύσσουν την αγάπη ως κινητήρια δύναμη της κοινωνίας.
Το να μιλά κανείς για αγάπη θεωρείται δεισιδαιμονία, ανοησία ή ρομαντισμός.
Συχνά, μάλιστα, στην Αριστερά ακούγονται ακόμη και φράσεις όπως το φρικτό «αναπαύσου εν δυνάμει».
Η ειρωνεία, ωστόσο, είναι ότι εκείνοι που στρέφονται στην αγάπη είναι, μακροπρόθεσμα, οι πραγματικοί ρεαλιστές, ενώ όσοι προτιμούν την εξουσία αυταπατώνται και εμποδίζουν τους δρόμους προς την αιωνιότητα.
Για να κλείσουμε, ας στραφούμε στα διαχρονικά λόγια σοφίας του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, από την Α΄ Επιστολή του, κεφάλαιο 4: «Αγαπητοί, ας αγαπώμεν αλλήλους, διότι η αγάπη εκ του Θεού εστίν, και πας ο αγαπών εκ του Θεού γεγέννηται και γινώσκει τον Θεόν. Όστις δεν αγαπά, δεν εγνώρισε τον Θεόν, διότι ο Θεός αγάπη εστίν. Εν τούτω εφανερώθη η αγάπη του Θεού εν ημίν, ότι τον Υιόν αυτού τον μονογενή απέστειλεν ο Θεός εις τον κόσμον, ίνα ζήσωμεν δι’ αυτού. Εν τούτω εστίν η αγάπη, ουχ ότι ημείς ηγαπήσαμεν τον Θεόν, αλλ’ ότι αυτός ηγάπησεν ημάς και απέστειλεν τον Υιόν αυτού ιλασμόν περί των αμαρτιών ημών. Αγαπητοί, εάν ο Θεός ούτως ηγάπησεν ημάς, και ημείς οφείλομεν αλλήλους αγαπάν. Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε· εάν αγαπώμεν αλλήλους, ο Θεός εν ημίν μένει και η αγάπη αυτού τετελειωμένη εστίν εν ημίν.»
Εγώ, πάντως, προτιμώ τον Άγιο Ιωάννη κάθε μέρα από τον Μακιαβέλι.
Άλλωστε, ακόμη και οι Beatles, εμπνευσμένοι από τον μαρξισμό ή όχι, το είπαν καθαρά: Love is all you need.
*****
(*) Πηγή
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...