του Κλαρκ Ράνταλ (*)
Η χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται κοντά στα υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών, την ώρα που η πιστοληπτική ικανότητα των πολιτών καταγράφει ιστορικό χαμηλό. Οι δείκτες που παρουσιάζουν μια ζωντανή και δυναμική οικονομία δεν θα μπορούσαν να απέχουν περισσότερο από την πραγματική οικονομική κατάσταση των απλών πολιτών.
Με λίγα λόγια, το χρηματιστήριο δεν αφορά πλέον μόνο τους ισχυρούς και τα προνομιούχα στρώματα. Όπως είπε πρόσφατα ο Πίτερ Άτγουοτερ από την Financial Insyghts στο Bloomberg, «αστειευόμαστε συχνά ότι οι αγορές δεν είναι η οικονομία, αλλά πλέον έχουμε φτάσει στο σημείο όπου η οικονομία είναι οι αγορές».
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Σε παλαιότερα άρθρα έχω ασχοληθεί με την άνοδο και τους κινδύνους της λιανικής επένδυσης για τους απλούς Αμερικανούς. Υπενθυμίζω: η πλειοψηφία των Αμερικανών σήμερα κατέχει μετοχές. Οι νεαρές γυναίκες αποτελούν το ταχύτερα αναπτυσσόμενο επενδυτικό κοινό. Και η εμφάνιση των «συναλλαγών χωρίς προμήθεια» έχει παρασύρει εκατομμύρια ανθρώπους σε συναλλαγές υψηλού ρίσκου, τόσο σε κερδοσκοπικές μετοχές όσο και στην αγορά παραγώγων. Όλα αυτά έγιναν στο όνομα λέξεων όπως «πρόσβαση», «ισότητα» και «εκδημοκρατισμός».
Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες πληθαίνουν οι προβλέψεις περί χρηματιστηριακής φούσκας, ενώ ταυτόχρονα αρχίζουν να εμφανίζονται ρωγμές τόσο στην καταναλωτική οικονομία όσο και στον ιδιωτικό δανεισμό. Απέναντι σε αυτή την εικόνα, μπορούν να διακριθούν τρία ισχυρά αφηγήματα που βοηθούν να κατανοήσουμε τι συμβαίνει σήμερα στις αγορές.
Μια «άνθηση χωρίς θέσεις εργασίας»;
Το πρώτο αφήγημα αντλείται από το βιβλίο του αείμνηστου Ντέιβιντ Γκρέιμπερ Bullshit Jobs: A Theory (2018). Σε αυτό, ο Γκρέιμπερ υποστήριξε ότι ο καπιταλισμός αντιμετώπισε ένα προηγούμενο κύμα αυτοματοποίησης δημιουργώντας μια ολόκληρη τάξη «λευκών κολάρων» που, στην πράξη, δεν παράγουν τίποτα χρήσιμο.
Η θεωρία αυτή βρήκε ευρεία απήχηση. Πλήθος εργαζομένων παραδέχτηκαν δημόσια ότι και οι ίδιοι δυσκολεύονται να καταλάβουν ποια ακριβώς είναι η αναγκαιότητα της δουλειάς τους. Στελέχη γραφείου επέβλεπαν ομάδες, ετοίμαζαν παρουσιάσεις PowerPoint και αντάλλασσαν ατελείωτα emails, χωρίς να αισθάνονται ότι η εργασία τους είναι ουσιώδης για την παραγωγική διαδικασία.
Σήμερα, βρισκόμαστε μπροστά στη χειρότερη αγορά εργασίας από τις αρχές του αιώνα, με εξαίρεση μόνο την άμεση κρίση του 2009. Τον Οκτώβριο σημειώθηκαν μαζικές απολύσεις μεσαίων στελεχών και υπαλλήλων γραφείου σε κολοσσούς όπως η Amazon, η UPS, η Target και η General Motors. Και το αξιοσημείωτο: οι μετοχές αυτών των εταιρειών εκτινάχθηκαν αμέσως μετά τις ανακοινώσεις των απολύσεων. Φαίνεται ότι και η Wall Street συμμερίζεται την άποψη πως αυτοί οι εργαζόμενοι δεν προσθέτουν αξία.
Σε προηγούμενες υφέσεις, η επαγγελματική– διοικητική τάξη των εξαψήφιων εισοδημάτων δεν ήταν η πρώτη που έβγαινε στο περιθώριο. Σήμερα όμως, καθώς οι επιχειρήσεις αναζητούν έσοδα εν μέσω καταναλωτικής ύφεσης, η περικοπή του μισθολογικού κόστους εμφανίζεται ως απλή αριθμητική στους ισολογισμούς. Κάποιοι αναλυτές της Wall Street το αποκαλούν ήδη «άνθηση χωρίς θέσεις εργασίας». Και πού κατευθύνονται τα κεφάλαια που απελευθερώνονται; Σε πολλές περιπτώσεις, στο κόστος αυτού που αντικαθιστά την εργασία: τα μικροτσίπ.
Αποσβέσεις και δημιουργική λογιστική
Αυτό μας οδηγεί στη δεύτερη μεγάλη ιστορία των αγορών: τα μικροτσίπ, και ειδικότερα τα χρονοδιαγράμματα απόσβεσής τους. Περίπου 2 τρισεκατομμύρια δολάρια χρηματιστηριακής αξίας αιωρούνται γύρω από αυτό το ανοιχτό ερώτημα. Η Microsoft, η Google, η Oracle, η Amazon και η Meta έχουν όλες παρατείνει τα χρονοδιαγράμματα απόσβεσης του εξοπλισμού τους: από τρία σε τέσσερα χρόνια το 2020, σε πέντε ή έξι χρόνια το 2025. Τα χρονοδιαγράμματα απόσβεσης είναι, στην ουσία, φορολογικά εργαλεία που επιτρέπουν στις εταιρείες να ανακτούν το κόστος επενδύσεων σε βάθος χρόνου.
Την ίδια στιγμή όμως, ο βασικός τους προμηθευτής, η Nvidia, λειτουργεί πλέον με ετήσιο κύκλο κυκλοφορίας νέων τσιπ. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Τζένσεν Χουάνγκ, επιδιώκει ρυθμούς καινοτομίας που καθιστούν τα περσινά τσιπ σχεδόν άχρηστα. Πρόσφατα αστειεύτηκε λέγοντας ότι «δεν θα μπορούσες καν να χαρίσεις τα Hoppers», αναφερόμενος σε μοντέλο GPU του 2022,μόλις κυκλοφορήσει μαζικά το νέο μοντέλο Blackwell. Σύμφωνα με την Nvidia, τα Blackwell προσφέρουν 25 φορές μεγαλύτερη απόδοση ανά δολάριο, με το ένα τέταρτο της ενεργειακής κατανάλωσης.
Το χάσμα ανάμεσα στην πραγματική και στη λογιστικά δηλωμένη «ωφέλιμη ζωή» αυτών των περιουσιακών στοιχείων αποτελεί μια μορφή δημιουργικής λογιστικής από τους τεχνολογικούς γίγαντες. Όσο περισσότερο επιμηκύνεις στα χαρτιά τη διάρκεια ζωής των τσιπ, τόσο απλώνεις το κόστος στον χρόνο και επιτρέπεις στα έσοδα να εμφανίζονται τεχνητά αυξημένα.
Τις τελευταίες εβδομάδες γίνεται πολύς λόγος για την «κυκλική χρηματοδότηση» στον πυρήνα της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης. Πρόκειται για μια πρακτική που συχνά συγχέεται με το λεγόμενο «round-tripping» ή τη «χρηματοδότηση από τον προμηθευτή». Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ τους είναι λεπτή: η δεύτερη θεωρείται θεμιτή, η πρώτη συνώνυμη της αλλοίωσης ισολογισμών.
Οι ειδικοί διαφωνούν για το σε ποια κατηγορία εντάσσεται η Nvidia. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι κοινό: η εταιρεία χρηματοδοτεί την αγορά των ίδιων της των προϊόντων, και όλοι οι εμπλεκόμενοι εμφανίζουν αυξημένες κεφαλαιουχικές δαπάνες.
Σε μία από τις πιο πολυσυζητημένες συναλλαγές, η Nvidia επένδυσε 100 δισ. δολάρια στην OpenAI, η οποία με τη σειρά της δεσμεύτηκε να επιστρέψει αυτά τα χρήματα αγοράζοντας τσιπ της Nvidia. Ένας κυκλικός κρίκος σε έναν χάρτη χρηματοδότησης που μοιάζει με θάμνο που κυλά, με τη Nvidia στο κέντρο. Μπορεί κανείς να το δει είτε ως δομικό χαρακτηριστικό είτε ως σφάλμα του οικοσυστήματος της τεχνητής νοημοσύνης.
Το «κράτος Nvidia»;
Η Nvidia, ωστόσο, δεν περιορίζεται απλώς σε τέτοιες πρακτικές. Οι Ματέο Γουόνγκ και Τσάρλι Γουόρζελ του Atlantic πλησίασαν περισσότερο στην περιγραφή της, μιλώντας για το «κράτος Nvidia». Παρ’ όλα αυτά, χάνουν, κατά τη γνώμη μου, την ουσία. Η Nvidia δεν επηρεάζει απλώς την αμερικανική οικονομία: εφαρμόζει τη δική της οικονομική θεωρία. Σε μια εποχή παγκόσμιας κινητικότητας κεφαλαίων, οι πολυεθνικοί κολοσσοί αποκτούν χαρακτηριστικά διακυβέρνησης.
Η Nvidia δεν μοιάζει με κράτος επειδή κρατά «όμηρο» το ΑΕΠ μιας χώρας, αλλά επειδή εφαρμόζει ένα ιδιότυπο κεϋνσιανό πείραμα σε εταιρική κλίμακα. Η αξία της ξεπερνά το ΑΕΠ της Γαλλίας ή της Ινδίας, και οι λειτουργίες της είναι ανάλογες.
Η εταιρεία ενισχύει την αγοραστική δύναμη των πελατών της διοχετεύοντας κεφάλαια μέσω των ισολογισμών τους. Ένα βασικό πρόβλημα της θεωρίας περί «φούσκας AI» είναι ότι αυτή η διαδικασία θα συνεχιστεί, είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο. Η Nvidia θα συνεχίσει να επενδύει αντικυκλικά για να αναζωογονεί την αγορά, όποτε οι «δορυφορικές» εταιρείες της αντιμετωπίζουν δυσκολίες.
Δεν είναι απλώς ο προμηθευτής τσιπ του κλάδου. Λειτουργεί και ως η κεντρική του τράπεζα.
Όλα αυτά έχουν σημασία σε μια συγκυρία όπου η ευρύτερη οικονομία παραμένει στάσιμη, με εξαίρεση τους «δέκα τιτάνες» του S&P 500. Εταιρείες όπως η Nvidia μπορούν να εκτοξευθούν χωρίς τη συμμετοχή των απλών καταναλωτών, αρκεί να χρηματοδοτούν τους εταιρικούς τους πελάτες.
«Έλεγξε ό,τι μπορείς να ελέγξεις»
Όποιος ισχυρίζεται ότι κατανοεί πλήρως τι συμβαίνει στις αγορές ή πού κατευθυνόμαστε, δεν μιλά με ειλικρίνεια. Για δεκαετίες, η άνοδος του χρηματιστηρίου συνοδευόταν από αύξηση των θέσεων εργασίας. Τα τελευταία τρία χρόνια όμως αυτό δεν ισχύει. Από το 2022 και μετά, για πρώτη φορά, το χρηματιστήριο αποσυνδέθηκε από την αγορά εργασίας: οι μετοχές έχουν αυξηθεί κατά 70%, ενώ οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας έχουν μειωθεί κατά 30%.
Το ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη «παίρνει» κυριολεκτικά τις δουλειές μας. Το κρίσιμο είναι αν έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν συνολικά την εργασία. Οι εταιρείες έχουν προσκολληθεί σε μια λογική: «έλεγξε ό,τι μπορείς να ελέγξεις». Και αυτό, στο σημερινό περιβάλλον, σημαίνει περικοπή του εργατικού κόστους, δηλαδή μια νέα μορφή λιτότητας.
Το χρηματιστήριο βρίσκεται κοντά σε ιστορικά υψηλά, ακόμη και μετά τις πρόσφατες διορθώσεις. Η πιστοληπτική ικανότητα των Αμερικανών, αντίθετα, καταρρέει
.
Και τώρα τι;
Η εκλογή του Ζοχράν Μαμντάνι ως δημάρχου της Νέας Υόρκης θα μας διδάξει κάτι κρίσιμο. Ο Ντέιβιντ Μπάκερ του Baffler είναι από τους λίγους που το αναλύουν σε βάθος: η Αριστερά χρειάζεται ειδικούς οικονομολόγους, που μπορούν να δουλέψουν μέσα και δίπλα σε μαζικά κινήματα. Τα οράματα για δημόσιες μεταφορές, στέγαση, υγεία και επιδόματα ανεργίας παραμένουν ιδέες αν δεν συναντήσουν την αγορά.
Οι σημερινές συνθήκες προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία: τη σύγκλιση ταξικών συμφερόντων μεταξύ εργατών και υπαλλήλων γραφείου. Η τεχνητή νοημοσύνη αναπαράγει, συνειδητά ή όχι, μια στιγμή τύπου NAFTA, αυτή τη φορά για την εργασία γραφείου. Η εργασία δεν μεταφέρεται απλώς αλλού. Μετατρέπεται σε τσιπ: παγωμένη ανθρώπινη εργασία ενσωματωμένη σε μηχανές που δουλεύουν αδιάκοπα, χωρίς συνδικάτα, αξιοποιώντας φθηνή εργασία στον Παγκόσμιο Νότο.
Τα μαζικά κινήματα μπορούν να κερδίσουν δημοσιονομικές παραχωρήσεις. Η πραγματική αναδιανομή, όμως, απαιτεί ανθρώπους που θα εισέλθουν στο ίδιο το σύστημα, όπως η Λίνα Καν, συμπρόεδρος της ομάδας μετάβασης του Μαμντάνι, που ανέτρεψε αγορές μέσω της δουλειάς της στην Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου.
Όσο ταχύτερα αφηγηθούμε συλλογικά τη σημερινή οικονομία, με ανοιχτό και διαρκώς αναθεωρούμενο τρόπο, τόσο γρηγορότερα θα μπορέσουμε να αντισταθούμε στρατηγικά. Η κρίση της COVID-19 πρέπει να λειτουργήσει ως οδηγός για την επόμενη: οι εργαζόμενοι, το κατώτερο 80%, ίσως να μην είναι πλέον αναγκαίοι για την άνοδο των αγορών. Αλλά παραμένουμε το νερό πάνω στο οποίο πλέει το πλοίο.
(*) Πηγή: jacobin
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φιλελευθερισμός ή κράτος δικαίου;
Γιατί ο Μοντιλιάνι δεν ζωγράφιζε τα μάτια στις προσωπογραφίες του
Τι κάνει τον ηγέτη να ξεχωρίζει;
Πότε θα μας πνίξει η θάλασσα;
Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας
Τσέχωφ: Αυτά είναι τα 8 χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου του πνεύματος
Γιατί φτωχαίνει η Ευρώπη;
Μετά την Pax Americana, ένας κόσμος χωρίς ηγεμονία
Κλυταιμνήστρα: Μάνα ή φόνισσα;
Παναγής Παπαληγούρας: ένας «τσάρος» που έμενε σε υπόγειο!
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...