του Διαμαντή Σεϊτανίδη
Ο Κωστής Μοσκώφ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 15 Νοεμβρίου 1939, σε μια πόλη που θα γινόταν το μεγάλο του πάθος, η ατέλειωτη πηγή της έμπνευσής του και, τελικά, η τελευταία του ανάπαυση.
Γιος του Ηρακλή Μοσκώφ, Πόντιου καπνέμπορου, και της Αμίνας Αρριγκόνι, απόγονος ιταλικής και ισπανοεβραϊκής γενιάς, μεγάλωσε σε μια οικογένεια που κουβαλούσε τη μνήμη μετακινήσεων, γλωσσών και πολιτισμών. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο γόνιμο έδαφος για έναν άνθρωπο που αργότερα θα αφιέρωνε τη ζωή του στη συνάντηση των κόσμων.
Ο παππούς του, ο αρχιτέκτονας Πιέτρο Αρριγκόνι, είχε χαράξει πάνω στην πόλη σημάδια που ακόμη στέκουν. Έτσι, από μικρός, ο Μοσκώφ έμαθε ότι ο άνθρωπος μπορεί να αφήσει πίσω του έργο που αντιστέκεται στον χρόνο. Η πρώτη κατοικία της οικογένειας, κοντά στη Διαγώνιο, υπήρξε ο τόπος όπου άρχισε να διαμορφώνεται ο κόσμος του.
Σπούδασε στα Αμερικανικά Κολέγια Αθηνών και Θεσσαλονίκης, στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ και αργότερα στη Σορβόννη. Η διαδρομή του τον οδήγησε ως το École des Hautes Études στο Παρίσι, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ Ιστορίας και Ανθρώπινης Σκέψης. Από νωρίς, οι σπουδές του έγιναν ο δρόμος προς μια ευρύτερη κατανόηση του ανθρώπου ως ιστορικού και ερωτικού όντος ταυτόχρονα, θέματα που θα γίνουν αργότερα ο πυρήνας του έργου του.
Η πολιτική ήταν για τον Μοσκώφ μια φυσική συνέχεια της πνευματικής του ανησυχίας. Το 1956 συμμετείχε στη νεολαία του Γρηγόρη Λαμπράκη, μια πράξη που τον σημάδεψε βαθιά. Ο «Οδηγός για τον Σοσιαλισμό» του Τζορτζ Μπέρναρντ Σω υπήρξε για εκείνον βιβλικός φάρος.
Στη Θεσσαλονίκη, εξελέγη δημοτικός σύμβουλος επί τρεις τετραετίες, κάθε φορά πρώτος σε ψήφους. Μετά τον θάνατο του Μιχάλη Παπαδόπουλου, διετέλεσε δήμαρχος για μικρό διάστημα, υπηρετώντας έναν ρόλο που ποτέ δεν είδε ως διαχειριστικό, αλλά ως ηθικό καθήκον απέναντι σε μια πόλη που θεωρούσε σχεδόν μυθική.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Παράλληλα, υπήρξε υποψήφιος βουλευτής του ΚΚΕ, σύμβουλος στο Υπουργείο Πολιτισμού και διευθυντής του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών. Η σκέψη του, όμως, ξεπερνούσε τα στενά όρια της ιδεολογίας. Αναζητούσε πάντα τις γέφυρες: ανάμεσα στην ιστορία και την ποίηση, στον υλισμό και τη μεταφυσική, στον μαρξισμό και την ορθόδοξη παράδοση. Αυτή η συνθετική προσπάθεια οδήγησε ορισμένους να μιλούν για μια «μαρξιστική θεολογία», μια τολμηρή και από πολλές πλευρές πρωτοποριακή σύλληψη.
Το 1989, ο Μοσκώφ ξεκίνησε μία από τις πιο γόνιμες αποστολές της ζωής του: έγινε Μορφωτικός Σύμβουλος της Ελληνικής Πρεσβείας στην Αίγυπτο. Εκεί, σε μια δεύτερη πατρίδα, μέσα στη σκόνη και το φως της Αλεξάνδρειας, ξεκίνησε τη μεγάλη του περιπέτεια με τον Καβάφη.
Συνετέλεσε αποφασιστικά στη λειτουργία του σπιτιού του ποιητή ως μουσείο, ίδρυσε το διεθνές λογοτεχνικό βραβείο «Καβάφη» και οργάνωσε επί επτά χρόνια συνέδρια που αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για τις καβαφικές σπουδές.
Ως εκπρόσωπος του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού στη Μέση Ανατολή, ανέλαβε εκδόσεις, μεταφράσεις και πολιτιστικές δράσεις που έφεραν πιο κοντά τον ελληνικό και τον αραβικό κόσμο, μια χειρονομία που ο ίδιος συνόψιζε στη φράση: «να ξαναμιλήσουμε με την καθ’ ημάς Ανατολή».
Η συγγραφική του παραγωγή υπήρξε πλούσια και πολυεπίπεδη: ποίηση, δοκίμιο, πεζογραφία, ιστορικές μελέτες, μεταφράσεις. Επηρεάστηκε βαθιά από τον Καβάφη, τον Έζρα Πάουντ, τον Σαλβαντόρε Κουαζιμόντο, καθώς και από μοντέρνους Εβραίους ποιητές. Όμως πάντα επέστρεφε στη Θεσσαλονίκη, στην πόλη, στο φως, στην ατμόσφαιρα που είχε σημαδέψει από την πρώτη του ανάσα, όπως και ο ίδιος έγραψε: «Η αίσθηση του άλλου, ο έρωτας, εντοπίζεται στον άνθρωπο της Θεσσαλονίκης…».
Το έργο του διακρίθηκε για την προσήλωσή του στην ιστορική ματιά, στη μακρά διάρκεια που ο Μπροντέλ υπέδειξε ως κλειδί της ευρωπαϊκής ιστοριογραφίας. Ο Μοσκώφ την έκανε κλειδί και της δικής του Ελλάδας: μιας χώρας που βλέπει τον εαυτό της μέσα από τους αιώνες και όχι μέσα από τις φευγαλέες πολιτικές στιγμές.
Η ζωή του είχε και μια μεγάλη, σιωπηλή μάχη: το 1970 διαγνώστηκε με καρκίνο των λεμφαδένων. Παρέμεινε, ωστόσο, δραστήριος, δημιουργικός, παρών. Παντρεύτηκε την Πόπη Πασχαλίδου και απέκτησαν δύο παιδιά. Δούλευε, έγραφε, μελετούσε, αγαπούσε, με τον σταθερό βηματισμό εκείνων που γνωρίζουν ότι ο χρόνος τους δεν είναι ανεξάντλητος.
Πέθανε στη Θεσσαλονίκη, στις 29 Ιουνίου 1998. Αναπαύεται στο πατρικό κτήμα του στον Πλαταμώνα, εκεί όπου έγραψε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2003, οργανώθηκε στο Κάστρο του Πλαταμώνα μεγάλη εκδήλωση τιμής στη μνήμη του, ένα αντίο σε έναν άνθρωπο που υπήρξε για πολλούς όχι απλώς διανοούμενος, αλλά πνευματική αναφορά.
Ο Κωστής Μοσκώφ ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία ανθρώπων που ζουν την ιστορία, τη γράφουν και ταυτόχρονα γράφονται μέσα της. Ποιητής, ιστορικός, στοχαστής, πολιτικός άνδρας, υπηρέτης της ελληνικής και της ανατολικής κουλτούρας, Θεσσαλονικιός μέχρι το κόκαλο, ένας από τους τελευταίους που μπορούσαν να ισχυριστούν, όπως ο Γιώργος Ιωάννου έγραψε, ότι υπήρξαν «ιδιοκτήτες της ιδέας αυτής της πόλης».-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φοίβος Δεληβοριάς: «Αντίο, ακριβέ κι αγαπημένε Διονύση Σαββόπουλε»
Ο φιλελευθερισμός στους έσχατους καιρούς
Παρθενών, ένα θαύμα τεχνικής ευφυΐας
Φτιάξε κι εσύ ένα δικό σου κόμμα. Μπορείς! (video)
Τι θα έλεγε σήμερα ο Θουκυδίδης για τον πόλεμο στην Ουκρανία (video)
Ήλιος, ο Αρχαίος Θεός του Φωτός
Η Ευρώπη του πνεύματος και της παιδείας υποκλίνεται στη Σοφία Κοράντι
Ανατόλ Φρανς, η ήρεμη δύναμη της σκέψης
Ωδή στον Βίκτορα Ουγκό
Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...