Το μοναδικά ευάλωτο Δυτικό Ανταρκτικό Στρώμα Πάγου περιέχει αρκετό νερό ώστε να ανεβάσει τα παγκόσμια επίπεδα της θάλασσας κατά 5 μέτρα. Όμως το πότε —και πόσο γρήγορα— θα συμβεί αυτό, παραμένει κάθε άλλο παρά βέβαιο.
Τον Μάιο του 2014, η NASA ανακοίνωσε, σε συνέντευξη Τύπου, ότι ένα τμήμα του Δυτικού Ανταρκτικού Στρώματος Πάγου φαινόταν να έχει φτάσει σε σημείο μη αναστρέψιμης υποχώρησης. Παγετώνες που ρέουν προς τη θάλασσα, στα άκρα του στρώματος πάγου πάχους 2 χιλιομέτρων, έχαναν πάγο ταχύτερα απ’ ό,τι μπορούσαν να τον αναπληρώσουν οι χιονοπτώσεις, με αποτέλεσμα οι άκρες τους να υποχωρούν προς την ενδοχώρα.
Από εκείνη τη στιγμή, το ερώτημα δεν ήταν πλέον αν το Δυτικό Ανταρκτικό Στρώμα Πάγου θα εξαφανιστεί, αλλά πότε. Όταν αυτοί οι παγετώνες χαθούν, η στάθμη της θάλασσας θα ανέβει πάνω από ένα μέτρο, κατακλύζοντας εδάφη όπου σήμερα κατοικούν 230 εκατομμύρια άνθρωποι. Και αυτό θα είναι μόνο η αρχή, πριν από την κατάρρευση ολόκληρου του στρώματος πάγου, η οποία θα μπορούσε να ανεβάσει τις θάλασσες κατά 5 μέτρα και να ξαναχαράξει τις ακτογραμμές του κόσμου.
Τότε, οι επιστήμονες υπέθεταν ότι η απώλεια αυτών των παγετώνων θα εκτυλισσόταν σε βάθος αιώνων. Όμως, το 2016, μια εκρηκτική μελέτη στο Nature κατέληξε στο ότι καταρρέοντες παγογκρεμοί θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια ανεξέλεγκτη διαδικασία υποχώρησης, επιταχύνοντας δραματικά το χρονοδιάγραμμα.
Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) έλαβε σοβαρά υπόψη το εύρημα, διαμορφώνοντας ένα νέο, ανησυχητικό σενάριο: έως το 2100, το λιώσιμο πάγων από την Ανταρκτική, τη Γροιλανδία και τα ορεινά παγετωνικά συστήματα, σε συνδυασμό με τη θερμική διαστολή του θαλασσινού νερού, θα μπορούσε να ανεβάσει την παγκόσμια στάθμη της θάλασσας κατά πάνω από 2 μέτρα. Και αυτό θα ήταν μόνο η αρχή: αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχιστούν ανεξέλεγκτα, οι θάλασσες θα μπορούσαν να ανέβουν κατά 15 μέτρα έως το 2300.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι οι επιστήμονες με το σενάριο της ανεξέλεγκτης κατάρρευσης. Έτσι, έχει προκύψει μια ένταση σχετικά με το πόσος χρόνος μας απομένει μέχρι να εξαφανιστούν οι τεράστιοι παγετώνες της Δυτικής Ανταρκτικής. Αν η υποχώρησή τους εξελιχθεί σε βάθος αιώνων, η ανθρωπότητα ίσως προλάβει να προσαρμοστεί. Αν όμως η ταχεία αποσταθεροποίηση ξεκινήσει μέσα στις επόμενες δεκαετίες, μέσω της αμφιλεγόμενης αυτής διαδικασίας, οι συνέπειες μπορεί να ξεπεράσουν την ικανότητά μας να αντιδράσουμε. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Νέα Υόρκη, η Νέα Ορλεάνη, το Μαϊάμι και το Χιούστον, ενδέχεται να μην είναι προετοιμασμένα.
«Δεν το έχουμε αποκλείσει καθόλου», λέει η Karen Alley, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα, της οποίας η έρευνα υποστηρίζει τη δυνατότητα αυτής της ανεξέλεγκτης διαδικασίας. «Δεν είμαι όμως έτοιμη να πω ότι θα συμβεί σύντομα. Ούτε και ότι δεν μπορεί να συμβεί.»
Για χιλιετίες, η ανθρωπότητα άνθισε κοντά στη θάλασσα, χωρίς να γνωρίζει ότι ζούσε μέσα σε μια γεωλογική ιδιορρυθμία, μια ασυνήθιστη περίοδο χαμηλής στάθμης των θαλασσών. Οι ωκεανοί θα επιστρέψουν. Το ερώτημα είναι: πόσο σύντομα; Τι λέει η επιστήμη για τον τρόπο με τον οποίο τα στρώματα πάγου υποχωρούν —και επομένως για το μέλλον των λιμανιών, των κατοικιών μας και των δισεκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν κοντά στις ακτές;
Το 1978, ο John Mercer, ένας εκκεντρικός παγετωνολόγος του Πανεπιστημίου του Οχάιο, που, σύμφωνα με φήμες, έκανε επιτόπια έρευνα γυμνός, ήταν από τους πρώτους που προέβλεψαν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη απειλεί το Δυτικό Ανταρκτικό Στρώμα Πάγου. Στήριξε τη θεωρία του στη μοναδικά επισφαλή σχέση του στρώματος πάγου με τη θάλασσα.
Μεγαλύτερη σε έκταση από την Αλάσκα και το Τέξας μαζί, η Δυτική Ανταρκτική χωρίζεται από την ανατολική μισή ήπειρο μέσω των Διανταρκτικών Ορέων, των οποίων οι κορυφές είναι βυθισμένες μέχρι τον λαιμό στον πάγο. Σε αντίθεση με την Ανατολική Ανταρκτική (και τη Γροιλανδία), όπου ο περισσότερος πάγος στηρίζεται σε γη ψηλά πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, στη Δυτική Ανταρκτική το στρώμα πάγου έχει καθίσει μέσα σε μια λεκάνη σχήματος μπολ, βαθιά κάτω από το επίπεδο της θάλασσας, με το θαλασσινό νερό να αγγίζει τις άκρες του. Αυτό καθιστά το Δυτικό Ανταρκτικό Στρώμα Πάγου το πιο ευάλωτο στην κατάρρευση.
Ένας τεράστιος θόλος πάγου ρέει προς τα έξω κάτω από το ίδιο του το βάρος, μέσα από παγετώνες που μοιάζουν με πλοκάμια. Όμως οι παγετώνες δεν σταματούν στην ακτογραμμή· αντίθετα, τεράστιες πλωτές πλάκες πάγου, πάχους εκατοντάδων μέτρων, εκτείνονται πάνω από τη θάλασσα. Αυτά τα «παγοράφια» επιπλέουν σαν γιγάντιες σχεδίες, συγκρατούμενα από δυνάμεις τριβής και επαφή με υποθαλάσσιους ύφαλους και αναβαθμούς. Λειτουργούν ως στηρίγματα που αντιστέκονται στη βαρυτική έλξη που τραβά τους παγετώνες προς τη θάλασσα.
Η κρίσιμη γραμμή ευαλωτότητας του στρώματος πάγου είναι η λεγόμενη «γραμμή πρόσφυσης» (grounding line), το σημείο όπου ο πάγος μεταβαίνει από το να ακουμπά στον πυθμένα στο να επιπλέει ως παγοράφι. Καθώς το σχετικά θερμό θαλασσινό νερό διεισδύει κάτω από τα προστατευτικά ράφια, τα λεπταίνει από κάτω, ωθώντας τη γραμμή πρόσφυσης προς την ενδοχώρα. Τα πλωτά ράφια θραύονται και αποκολλώνται. Οι παγετώνες ανάντη, πλέον χωρίς το στήριγμα τους, αρχίζουν να ρέουν ταχύτερα προς τη θάλασσα. Εν τω μεταξύ, το θαλασσινό νερό εισχωρεί σαν προελαύνων στρατός προς τον παχύτερο πάγο, που ακουμπά πάνω σε βραχώδες υπόβαθρο με κλίση προς το εσωτερικό της ηπείρου.
«Το μήνυμα εδώ είναι πολύ σοβαρό», λέει ο Hilmar Gudmundsson, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο του Northumbria· καθώς η γραμμή πρόσφυσης μετακινείται προς τα μέσα, προς ολοένα και παχύτερο πάγο —μια διαδικασία γνωστή ως “αστάθεια θαλάσσιου στρώματος πάγου”— «θα υπάρξει μια πολύ απότομη αύξηση στη στάθμη της θάλασσας παγκοσμίως, και θα συμβεί πολύ γρήγορα».
Μηχανισμοί Επιβράδυνσης της Υποχώρησης
Μετά τη μελέτη του 2016, η επιστημονική κοινότητα επιδόθηκε στο να εξετάσει αν πράγματι οι τεράστιοι παγογκρεμοί μπορούν να καταρρεύσουν ανεξέλεγκτα. Πολύ σύντομα, πολλοί ερευνητές βρήκαν λόγους να αμφιβάλλουν.
Λίγοι αμφισβητούν τη βασική φυσική αρχή: αν τα παγοράφια, όπως το Larsen B, καταρρεύσουν γρήγορα και αποκαλύψουν παγογκρεμούς αρκετά ψηλούς στους παγετώνες που βρίσκονται πίσω τους, τότε αυτοί οι γκρεμοί πράγματι θα υποχωρήσουν κάτω από το ίδιο τους το βάρος. «Υπάρχει λόγος που οι ουρανοξύστες δεν ξεπερνούν ένα ορισμένο ύψος», σημειώνει ο Jeremy Bassis, παγετωνολόγος και ειδικός στη μηχανική θραύσης στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μια ανεξέλεγκτη κατάρρευση παγογκρεμών δεν έχει παρατηρηθεί στη φύση — και πιθανώς υπάρχουν καλοί λόγοι γι’ αυτό.
«Ναι, ο πάγος θραύεται όταν εκτίθεται σε πολύ ψηλούς γκρεμούς, αλλά υπάρχουν δύο σταθεροποιητικοί παράγοντες», εξηγεί ο Mathieu Morlighem, παγετωνολόγος στο Κολλέγιο Dartmouth, ο οποίος ηγήθηκε μιας μελέτης το 2024 που εντόπισε αυτούς τους μηχανισμούς. Πρώτον, καθώς οι νεοεκτεθειμένοι παγογκρεμοί καταρρέουν, ο πάγος που βρίσκεται πίσω τους τεντώνεται και λεπταίνει.
Έτσι, πολύ γρήγορα, «ο παγογκρεμός σας παύει να είναι τόσο ψηλός», λέει ο Morlighem. Δεύτερον, η ροή του παγετώνα φέρνει νέο πάγο προς τα εμπρός, αντικαθιστώντας εκείνον που αποκολλήθηκε, γεγονός που επιβραδύνει την υποχώρηση προς την ενδοχώρα και καθιστά λιγότερο πιθανή μια αλυσιδωτή αντίδραση καταρρεύσεων.
Σε αυτήν την αναθεωρημένη προσέγγιση, η φυσική δυναμική του πάγου φαίνεται να περιλαμβάνει μηχανισμούς αυτοσταθεροποίησης, ικανούς να αποτρέψουν το χειρότερο σενάριο της ανεξέλεγκτης κατάρρευσης. Οι ερευνητές τονίζουν ότι, ακόμη κι αν η άνοδος της στάθμης των θαλασσών συνεχιστεί, ο ρυθμός μπορεί να είναι πιο αργός και προβλέψιμος από ό,τι είχε φοβηθεί προηγουμένως.
Παρά ταύτα, η αβεβαιότητα παραμένει. Τα κλιματικά μοντέλα εξακολουθούν να διαφέρουν μεταξύ τους, και η συμπεριφορά του πάγου εξαρτάται από πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις — μεταξύ της θερμοκρασίας του ωκεανού, της δομής του πάγου, της μορφολογίας του πυθμένα και των μεταβολών στη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας. Το ερώτημα δεν είναι αν οι θάλασσες θα ανέβουν, αλλά πόσο γρήγορα και πόσο πολύ.
«Δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει πλήρως τη φυσική της αποσταθεροποίησης του πάγου», επισημαίνει ο Bassis. «Όμως γνωρίζουμε ότι μικρές αλλαγές στη θερμοκρασία ή στις ωκεάνιες ροές μπορούν να έχουν δυσανάλογα μεγάλες επιπτώσεις.»
Για την ανθρωπότητα, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται τις επόμενες δεκαετίες σχετικά με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και τη διαχείριση των παράκτιων περιοχών θα καθορίσουν αν οι μελλοντικές γενιές θα ζήσουν με μερικά εκατοστά ή με αρκετά μέτρα υψηλότερες θάλασσες. Ο χρόνος, προειδοποιούν οι επιστήμονες, δεν είναι απεριόριστος.-
Πηγή
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φοίβος Δεληβοριάς: «Αντίο, ακριβέ κι αγαπημένε Διονύση Σαββόπουλε»
Ο φιλελευθερισμός στους έσχατους καιρούς
Παρθενών, ένα θαύμα τεχνικής ευφυΐας
Φτιάξε κι εσύ ένα δικό σου κόμμα. Μπορείς! (video)
Τι θα έλεγε σήμερα ο Θουκυδίδης για τον πόλεμο στην Ουκρανία (video)
Ήλιος, ο Αρχαίος Θεός του Φωτός
Η Ευρώπη του πνεύματος και της παιδείας υποκλίνεται στη Σοφία Κοράντι
Ανατόλ Φρανς, η ήρεμη δύναμη της σκέψης
Ωδή στον Βίκτορα Ουγκό
Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...