Περπατάς στο δρόμο κι ένα μικρό σκαλοπάτι, μια ρωγμή στο πεζοδρόμιο, αρκεί για να σε κάνει να σκοντάψεις. Χάνεις για μια στιγμή την ισορροπία σου, τη βρίσκεις ξανά, κι αμέσως νιώθεις το πρόσωπό σου να φλογίζεται. Κοιτάζεις γύρω, να δεις ποιος είδε την αδεξιότητά σου. Δυο-τρεις περαστικοί ίσως. Πόσοι είδαν; Τι να σκέφτηκαν; Θα το θυμούνται αύριο;
Τώρα, γύρνα το ερώτημα προς τα πίσω: θυμάσαι εσύ την τελευταία φορά που είδες κάποιον να σκοντάφτει; Μάλλον όχι. Κι αν τη θυμάσαι, μπορείς να φέρεις στο νου σου το πρόσωπό του, τα ρούχα του, το βλέμμα του; Πιθανότατα η ανάμνηση έχει χαθεί, ή έχει μείνει τόσο θαμπή που δεν έχει πια σημασία.
Αυτή η απλή ασυμμετρία αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο για την ανθρώπινη ύπαρξη: ζούμε μέσα στη δική μας συνείδηση με τέτοια ένταση, ώστε πιστεύουμε πως και οι άλλοι μάς βιώνουν με ανάλογη προσοχή. Δεν ισχύει.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Είσαι ο πρωταγωνιστής μόνο στη δική σου ιστορία. Στων άλλων, το πολύ να περάσεις φευγαλέα από το πλάνο — ένας κομπάρσος, μια φιγούρα στο φόντο. Κι όμως, οι περισσότεροι ζούμε σαν να μας ακολουθεί αόρατο κοινό, που παρακολουθεί, κρίνει και θυμάται κάθε μας κίνηση.
Οι ψυχολόγοι το λένε «φαινόμενο του προβολέα»: η ψευδαίσθηση ότι οι άλλοι προσέχουν και νοιάζονται περισσότερο απ’ όσο πράγματι συμβαίνει. Νομίζουμε πως στεκόμαστε κάτω από έντονο φως, ενώ στην πραγματικότητα βρισκόμαστε σε μια αίθουσα με χαμηλό φωτισμό, όπου οι περισσότεροι κοιτούν τα κινητά τους.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπερεκτιμούμε την προσοχή των άλλων. Το πρόβλημα είναι το πόση ζωή σπαταλάμε εξαιτίας αυτής της υπερεκτίμησης. Πόσες φορές δεν μίλησες από φόβο μήπως ακουστείς ανόητος; Πόσες ιδέες δεν τόλμησες να εκφράσεις, πόσες ευκαιρίες άφησες να χαθούν, γιατί φοβήθηκες να φανείς αδέξιος;
Πόση ενέργεια έχεις ξοδέψει παίζοντας για θεατές που δεν σε παρακολουθούν;
Η παράσταση αυτή κουράζει. Επιμελείσαι προσεκτικά τη διαδικτυακή σου εικόνα για ανθρώπους που την προσπερνούν με ένα άγγιγμα. Αγχώνεσαι για το τι θα φορέσεις σε εκδηλώσεις όπου κανείς δεν θυμάται τι φόρεσε κανένας. Αναμασάς στο μυαλό σου απλές κουβέντες σαν να πρόκειται να βαθμολογηθούν. Μα κανείς δεν κρατά σημειώσεις. Κανείς δεν αποθηκεύει τα μικρά σου λάθη. Όλοι είναι πολύ απασχολημένοι με τον δικό τους «προβολέα».
Οι Στωικοί το ήξεραν: η προσοχή του ανθρώπου είναι στραμμένη προς τα μέσα. Όχι από αδιαφορία, αλλά γιατί η διαχείριση του ίδιου του εαυτού απαιτεί σχεδόν όλη μας την ενέργεια. Έτσι, όταν μπαίνεις σε μια αίθουσα κι όλοι στρέφουν στιγμιαία το βλέμμα προς εσένα, νομίζεις πως σε εξετάζουν· μα στην πραγματικότητα, απλώς σε αναγνωρίζουν και μετά επιστρέφουν στις σκέψεις τους. Σε δευτερόλεπτα, έχεις κιόλας ξεχαστεί.
Το νέο σου κούρεμα; Ελάχιστοι θα το προσέξουν. Το αστείο που φοβήθηκες πως δεν βγήκε; Ξεχάστηκε. Οι άλλοι δεν τηρούν αρχείο — μόνο εσύ επαναλαμβάνεις τη σκηνή στο μυαλό σου.
Αυτό δεν σημαίνει πως οι άνθρωποι δεν νοιάζονται. Οι φίλοι, η οικογένεια, οι συνεργάτες νοιάζονται για την ευημερία σου, όχι για κάθε σου μικρό βήμα. Το βλέμμα που νομίζεις ότι σε παρακολουθεί υπάρχει κυρίως στο δικό σου μυαλό. Είσαι ταυτόχρονα ο ηθοποιός και το κοινό του ίδιου θεάτρου.
Κι όμως, αυτή η συνειδητοποίηση δεν είναι θλιβερή — είναι λυτρωτική. Αν κανείς δεν σε παρακολουθεί στ’ αλήθεια, τότε είσαι ελεύθερος: να δοκιμάσεις, να αποτύχεις, να αλλάξεις γνώμη, να γίνεις ο εαυτός σου χωρίς να λογοδοτείς σε φανταστικούς κριτές.
Όσοι έχουν εσωτερικεύσει αυτή την αλήθεια, μοιάζουν αυθεντικοί. Δεν ζουν για να εντυπωσιάσουν ή να αποφύγουν την αποδοκιμασία· ζουν σύμφωνα με τις αξίες και τα μέτρα τους. Ξέρουν πως η κριτική που φοβόμαστε δεν προέρχεται απ’ τους άλλους, αλλά από τον ίδιο μας τον εαυτό.
Κι ακόμη κι αν οι άλλοι όντως σε κρίνουν — γιατί αυτό να καθορίζει τις επιλογές σου; Αν έχεις δίκιο, η αποδοκιμασία δεν σε ακυρώνει. Κι αν έχεις άδικο, η επιδοκιμασία δεν σε δικαιώνει. Η αξία μιας πράξης δεν εξαρτάται από το βλέμμα που τη συνοδεύει.
Κι όταν το συνειδητοποιήσεις αυτό, η κοινωνική αγωνία αρχίζει να λιώνει. Όχι γιατί σταματάς να νοιάζεσαι για τους ανθρώπους, αλλά γιατί σταματάς να μετράς τον εαυτό σου με το μέτρο των άλλων.
Πηγή
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Πόσο μας αφορά και πόσο μας επηρεάζει η κρίση στη Γαλλία; (video)
Ρωσία και Τουρκία απειλούν με παρόμοιες μεθόδους Ουκρανία και Ελλάδα
Η ορθολογική κατανόηση του Σύμπαντος στην Ηθική του Σπινόζα
Η δημιουργική φαντασία στη σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη
Ζώντας στην Εποχή της Αβεβαιότητας
Η Γέννηση του Θεού, ο Χέγκελ και η κβαντική επιστήμη
Δημήτρης Πικιώνης, ο πρωτοπόρος της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής
Ο θάνατος μιας άγνωστης, που άλλαξε όλο τον κόσμο!
ΗΠΑ- Κίνα: Η σταθερή αλληλεξάρτηση μικροτσίπ και σπάνιων γαιών
Πηνελόπη Δέλτα, η μεγαλύτερη Ελληνίδα συγγραφέας στη νεότερη εποχή
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...