«Η μάχη για τον Αρκτικό, με τους αμύθητους πόρους που κρύβει, θα είναι το νέο Μεγάλο Παιχνίδι του 21ου αιώνα», δήλωσε ο Στιβ Μπάνον, πρώην σύμβουλος στρατηγικής του προέδρου Τραμπ, σε συνέντευξή του τον Φεβρουάριο.
Η αντιπαράθεση που ξετυλίγεται στις παγωμένες εσχατιές του Βορρά παρουσιάζει πράγματι πολλές ομοιότητες με το ιστορικό «Μεγάλο Παιχνίδι» του 19ου αιώνα, την αντιπαλότητα Βρετανίας και Ρωσίας για την Κεντρική Ασία.
Σήμερα, οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα επιδιώκουν αντίστοιχα να επεκτείνουν την επιρροή τους, να αποκτήσουν πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικές πηγές και να ενισχύσουν τις γεωστρατηγικές τους θέσεις. Εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί, δεν αποκλείεται να έχει την ίδια κατάληξη με τότε: να ανακοπεί από τον παγερό καιρό.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Μέσα σε αυτό το αναζωπυρωμένο γεωπολιτικό σκηνικό, το βιβλίο της πρώην διπλωμάτου των ΗΠΑ, Μέρι Τόμσον-Τζόουνς, με τίτλο America in the Arctic, παρουσιάζει ένα εξαιρετικά επίκαιρο αφήγημα για την αμερικανική παρουσία στην Αρκτική.
Παρότι οι ΗΠΑ κατόρθωσαν ιστορικά να χτίσουν ισχυρή θέση στην περιοχή, η συγγραφέας προειδοποιεί ότι η Ουάσιγκτον έχει πάψει να δίνει την απαιτούμενη προσοχή σε έναν χώρο που εξελίσσεται σε γεωστρατηγικό κόμβο παγκόσμιας σημασίας.
Από τότε που εκδόθηκε το βιβλίο, οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, μόλις ανέλαβε την προεδρία, έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον Αρκτικό, φτάνοντας στο σημείο να χαρακτηρίζει τον Καναδά ως την «51η Πολιτεία» και να δηλώνει ότι οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τη Γροιλανδία «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο».
Παράλληλα, η συνεργασία Ρωσίας και Κίνας εντάθηκε μετά την ανακήρυξη της «απεριόριστης στρατηγικής συνεργασίας» τους το 2022, η οποία εκτείνεται και στον Αρκτικό με κοινές αποστολές σε επίπεδο έρευνας, διαστήματος και στρατιωτικών περιπολιών.
Οι τελευταίες απόπειρες της Ουάσιγκτον να επαναπροσεγγίσει τη Μόσχα αποτελούν έναν αβέβαιο παράγοντα: μια πιθανή συμφωνία μεταξύ των δύο δυνάμεων μπορεί να ανατρέψει πλήρως τους σημερινούς συσχετισμούς.
Ωστόσο, ανεξαρτήτως διπλωματικών εξελίξεων, η σύγκρουση για σπάνιες γαίες, θαλάσσιες διαδρομές, αλιευτικά αποθέματα, ενεργειακούς πόρους, υποθαλάσσια εξόρυξη και δορυφορικές επικοινωνίες πλησιάζει.
Οι ΗΠΑ δεν είναι έτοιμες.
Την ώρα που Ρωσία και Κίνα έχουν ήδη προχωρήσει σε μεγάλες επενδύσεις, ενίσχυση υποδομών και ανάπτυξη υβριδικών τακτικών στον Βορρά, η Αμερική παραμένει αδρανής.
Για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της νέας αυτής γεωστρατηγικής σκακιέρας, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να ενισχύσει θεαματικά την στρατιωτική, επιστημονική, οικονομική και διπλωματική της παρουσία στην περιοχή — και μάλιστα σε συνεργασία με τους συμμάχους της.
Διαφορετικά, κινδυνεύει να χάσει το «Νέο Μεγάλο Παιχνίδι» πριν καν μπει σε αυτό.
Η Τόμσον-Τζόουνς προσφέρει μια πυκνή και καλογραμμένη επισκόπηση της αμερικανικής εμπλοκής στην Αρκτική, εστιάζοντας στη συμμετοχή των ΗΠΑ στη διαμόρφωση της πολιτικής χωρών όπως ο Καναδάς, η Δανία (μέσω Γροιλανδίας), η Νορβηγία, η Ισλανδία, η Φινλανδία, η Σουηδία και η Ρωσία.
Ως πρώην διπλωμάτης στον Καναδά, μεταφέρει με σεβασμό την εμπειρία των κατοίκων της Αρκτικής, επισημαίνοντας τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης, την ανασφάλεια και την αξία των συμμαχιών «όταν σπάει ο πάγος», όπως λέει και η ινουΐτικη παροιμία.
Το βιβλίο κλείνει με μια αυστηρή αλλά εύστοχη διαπίστωση: η αμερικανική πολιτική για την Αρκτική έχει χάσει φιλοδοξία και προσανατολισμό. Πριν τις εκλογές του 2020, η συγγραφέας πρότεινε ενίσχυση της πολυμερούς διπλωματίας και κλιματική επαγρύπνηση — μια ατζέντα που εγκαταλείφθηκε με την επιστροφή Τραμπ.
Πιο πιθανό να βρει ευήκοα ώτα στον Τραμπ είναι η πρόταση για μια νέα «στιγμή Λονγκγίαρ» — αναφορά στον βιομήχανο Τζον Λονγκγίαρ που το 1901 επισκέφθηκε το αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ και διείδε ευκαιρίες σε ορυκτό πλούτο. Ίδρυσε την Arctic Coal Company και ξεκίνησε τη δημιουργία αμερικανικής βιομηχανικής παρουσίας στον Βορρά.
Αυτή η πρωτοβουλία σηματοδότησε μια ριζική στροφή στην αμερικανική στρατηγική για την Αρκτική, που η Τόμσον-Τζόουνς θεωρεί ότι πρέπει να επαναληφθεί σήμερα.
Η Ρωσία βλέπει την Αρκτική ως βασικό πυλώνα επιβίωσης.
Ο Πούτιν προωθεί τον λεγόμενο «Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο» με νέες υποδομές, λιμάνια και παγοθραυστικά, ώστε να συνδέσει τη ρωσική Αρκτική με την Ασία.
Η Τόμσον-Τζόουνς εντοπίζει αναλογίες με το παρελθόν: η σταλινική εκστρατεία υποδομών στην Αρκτική είχε θύματα χιλιάδες κρατούμενους που εργάζονταν υπό αναγκαστικά μέτρα — η «Οδός των Οστών» είναι μόνο ένα φρικτό παράδειγμα.
Η σημερινή ρωσική παρουσία είναι λιγότερο βάρβαρη, αλλά εξίσου φιλόδοξη.
Οι βάσεις ανακαινίζονται, οι πληθυσμοί συγκρατούνται, και πολιτικοί κρατούμενοι (όπως ο Αλεξέι Ναβάλνι, που πέθανε σε πολική φυλακή το 2024) εξορίζονται στον παγωμένο Βορρά.
Η παρουσία ρωσικών σημαιών και ορθόδοξων σταυρών ακόμα και σε περιοχές του Νορβηγικού Αρκτικού επιβεβαιώνει ότι το Κρεμλίνο βλέπει την περιοχή ως αναπόσπαστο μέρος της εθνικής του ταυτότητας και μελλοντικής στρατηγικής.
Η Κίνα, αν και δεν διαθέτει αρκτικό έδαφος, έχει αυτοανακηρυχθεί «σχεδόν αρκτική δύναμη», επικαλούμενη χάρτες του 15ου αιώνα.
Από το 2004, με τον ερευνητικό σταθμό της στο Σβάλμπαρντ, προωθεί μέσω επιστημονικών συνεργασιών την παρουσία της.
Οι επιχειρηματικές επαφές με Καναδά και Σκανδιναβικές χώρες περιορίστηκαν, αλλά ο πόλεμος στην Ουκρανία άνοιξε νέο δρόμο: η Ρωσία, αποκλεισμένη από τη Δύση, καλωσόρισε κινεζικές επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας στην Αρκτική.
Οι ΗΠΑ απέκτησαν την Αλάσκα το 1867 ακριβώς για να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε αυτούς τους πόρους.
Η εξαγορά της Γροιλανδίας υπήρξε στόχος ήδη από το 1868 και επανήλθε το 1946 και το 2019. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αμερικανική παρουσία επεκτάθηκε μέσω αμυντικών έργων (όπως η NORAD και το δίκτυο ραντάρ DEW Line), αλλά σήμερα η υποδομή έχει παραμεληθεί.
Παρά τη στρατηγική σημασία της περιοχής —με τη βάση του Άνκορατζ να είναι η τέταρτη μεγαλύτερη στον κόσμο για εμπορευματικές πτήσεις και τα περισσότερα αντιπυραυλικά συστήματα να βρίσκονται στην Αλάσκα— οι ΗΠΑ υπολείπονται σε λιμάνια, παγοθραυστικά, αισθητήρες και τεχνολογίες ψυχρού περιβάλλοντος.
Η Αρκτική είναι το νέο πεδίο παγκόσμιας σύγκρουσης. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες, εάν θέλουν να έχουν θέση σε αυτό το παιχνίδι, πρέπει να ξαναδούν τη στρατηγική τους με φιλοδοξία και ταχύτητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η δίκη του Σωκράτη: Όταν η σκέψη έγινε έγκλημα
Υπάρχουν ιδεολογίες σήμερα;
Γιατί να συγχωρούμε; Η στωική φιλοσοφία δίνει την απάντηση
Ο Αλμπέρ Καμί γράφει για την τραγωδία των γηρατειών
Γιατί βαρεθήκαμε τα κόμματα;
Γιώργος Σεφέρης: Λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ' αρέσουν...
Νόαμ Τσόμσκι: Έτσι λειτουργεί η εξουσία!
Ελευθέριος Μουζάκης, ο πιο ειλικρινής φορολογούμενος επιχειρηματίας
Φράνκα Ράμε, η πανέμορφη θεατρίνα που δεν... κάθισε στα αυγά της!
Η σημασία και τα όρια της Ελευθερίας
Να ζει κανείς, ή να μη ζει; Σκέψεις πάνω στην πιο τραγική φράση του Σέξπιρ στον Άμλετ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...