Σάββατο πρωί στην Εποπτεία, σημαίνει... προτάσεις ανάγνωσης.
Γράψτε μας στα σχόλια αν σας φαίνονται ενδιαφέρουσες οι προτάσεις που σας κάνουμε τα πρωινά του Σαββάτου, ή αν θα θέλατε κάτι επιπρόσθετο, κάτι διαφορετικό.
Ακολουθούν οι προτάσεις μας για αυτή την εβδομάδα, από σήμερα ως την επόμενη Παρασκευή.
Σας ευχόμαστε καλή ανάγνωση
*****
1. «Οδύσσεια χωρίς τέλος: Γιατί οι κλασικοί είναι τόσο επίκαιροι όσο ποτέ» (Financial Times, 12 Ιουλίου 2025)
Άρθρο για το πώς οι κλασικοί (Ομηρικά έπη, Σωκράτης κ.λπ.) παραμένουν σύγχρονοι μέσα από πρόσφατες μεταφράσεις, αναφορές σε σύγχρονες πολιτικές συνθήκες και ακτιβιστική φιλοσοφία
Ακολουθεί σημαντικό τμήμα του κειμένου:
Τα λατινικά είναι μια νεκρή γλώσσα, νεκρή όσο δεν πάει.
Πρώτα σκότωσαν τους Ρωμαίους. Τώρα σκοτώνουν εμένα.
Αυτό το ανατρεπτικό δίστιχο από τα μέσα του 20ού αιώνα θα βρει απήχηση σε γενιές μαθητών που πάλεψαν με την πυκνή πρόζα του Τάκιτου ή αναγκάστηκαν να απομνημονεύσουν τις ανώμαλες λατινικές ρηματικές καταλήξεις. Η σιωπηρή του υπόθεση —ότι τα κλασικά γράμματα είναι πια άνευ σημασίας— απέκτησε ακόμα μεγαλύτερη απήχηση την τελευταία δεκαετία, καθώς το αντικείμενο βρέθηκε στο επίκεντρο κριτικής, αν όχι στο εδώλιο του κατηγορουμένου, κατηγορούμενο ως ελιτίστικο και εκτός εποχής.
Πώς εξηγείται, λοιπόν, το γεγονός ότι οι εκδότες και οι κινηματογραφικοί παραγωγοί γεμίζουν πρόθυμα τα προγράμματά τους με ιστορίες από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη;
Στην ουσία, το επιχείρημα κατά των κλασικών σπουδών λέει το εξής: το περιεχόμενό τους είναι ευρωκεντρικό, ιμπεριαλιστικό και πατριαρχικό — εν ολίγοις, παρωχημένο. Η δημοφιλής ερώτηση “Πόσο συχνά σκέφτεσαι τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία;” φούντωσε αυτό το αφήγημα. Η γενική διαπίστωση ήταν πως οι άνδρες, ως επί το πλείστον, είχαν μεγαλύτερη έλξη —αν όχι και θαυμασμό— προς τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία από ό,τι οι γυναίκες. Κι ενώ αυτό μπορεί να είναι χιουμοριστικό, προστέθηκε ως άλλο ένα επιβαρυντικό στοιχείο στο κατηγορητήριο της σύγχρονης εποχής κατά των κλασικών.
Αναπτύσσοντας αυτή τη συζήτηση, ο διακεκριμένος Αυστριακός ιστορικός Βάλτερ Σάιντελ ρίχνει μια λογοτεχνική χειροβομβίδα στα πανεπιστημιακά τμήματα των κλασικών σπουδών. Στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο What is Ancient History?, καλεί σε επανάσταση στον τρόπο διδασκαλίας των κλασικών. Όπως υποστηρίζει, τα τμήματα που φιλοδοξούν να καλύψουν το σύνολο της ελληνικής και ρωμαϊκής ζωής και σκέψης —από τη γλώσσα και τη λογοτεχνία μέχρι την ιστορία και τη φιλοσοφία— πρέπει να διασπαστούν στα επιμέρους μέρη τους. Πιο συγκεκριμένα, ο ίδιος προτείνει να ενταχθεί η ελληνική και ρωμαϊκή ιστορία σε ένα ευρύτερο, παγκόσμιο πλαίσιο αρχαίας ιστορίας.
Η έρευνα του Σάιντελ για το πώς η Ελλάδα και η Ρώμη ανυψώθηκαν σε ένα ακαδημαϊκό βάθρο και κυριάρχησαν στη δυτική σκέψη της αποικιοκρατικής εποχής είναι αμείλικτη — και διανθισμένη με δελεαστικές ιστορικές λεπτομέρειες. Εντοπίζει εν μέρει την απαρχή αυτής της τάσης στους Γερμανούς λόγιους και συγγραφείς του 19ου αιώνα, όπως ο Γκαίτε και ο Χούμπολντ, οι οποίοι στράφηκαν μακριά από το πνεύμα της υπερδύναμης της εποχής, δηλαδή της Ναπολεόντειας Γαλλίας. «Για να συμπληρωθεί το μέτρο, τα γαλλικά καταργήθηκαν ως υποχρεωτικό μάθημα στα γερμανικά σχολεία», γράφει. «Έξω ο μέγιστος εχθρός, μέσα οι αρχαίοι».
Σε παλαιότερο βιβλίο του, ο Σάιντελ είχε διατυπώσει την προκλητική άποψη ότι η πτώση της Ρώμης υπήρξε απαραίτητη προϋπόθεση για τη γέννηση της Ευρώπης. Το γενικό του επιχείρημα στο παρόν έργο —ότι τα προγράμματα σπουδών της Δύσης θα έπρεπε να στρέψουν το βλέμμα τους προς την αρχαία ιστορία της Εγγύς Ανατολής ή της Νότιας Ασίας— είναι αδιαμφισβήτητο. Κι όμως, τα τμήματα των κλασικών δεν χρειάζεται να είναι αμυντικά απέναντι σε αυτό το είδος του "κατηγορώ". Πολλά εξ αυτών έχουν ήδη καταβάλει μεγάλη προσπάθεια εδώ και χρόνια, προσπαθώντας να προσεγγίσουν νέο κοινό και να επανεξετάσουν τη διδακτική τους κατεύθυνση.
Άλλωστε, όσο κι αν χρειάζεται να αναστοχαστούν ή όχι οι πανεπιστημιακές σχολές, αρκεί να περπατήσει κανείς σε ένα βιβλιοπωλείο ή να κοιτάξει τις ταινίες που προβάλλονται στους κινηματογράφους για να διαπιστώσει ότι οι ιστορίες των μεγάλων Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων εξακολουθούν να αιχμαλωτίζουν τη φαντασία του σύγχρονου ανθρώπου.
Τα τελευταία χρόνια, οι εκδοτικοί οίκοι έχουν ενθουσιαστεί με φεμινιστικές αναθεωρήσεις του Ομήρου και του θρύλου του Τρωικού πολέμου. Η Ιλιάδα μέσα από τα μάτια της Βρισηίδας —πριγκίπισσας της Τροίας που έγινε σκλάβα του Αχιλλέα— στην εκδοχή της Πατ Μπάρκερ, και η Κίρκη της Μαντλίν Μίλερ, είναι δύο μόνο από τα πολλά μυθιστορήματα που έστρεψαν το συγγραφικό βλέμμα και έδωσαν νέα πνοή σε αρχαίες ιστορίες μέσα από την, κατά κανόνα, αποσιωπημένη σκοπιά των γυναικείων χαρακτήρων.
Τώρα, φαίνεται πως έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή της Οδύσσειας, με δύο ταινίες υψηλού προφίλ και μια ακόμη σπουδαία νέα μετάφραση. Η σκοτεινή εκδοχή του Ιταλού σκηνοθέτη Ουμπέρτο Παζολίνι, με τίτλο Η Επιστροφή, παρουσιάζει τον Ρέιφ Φάινς ως τον τραυματισμένο Οδυσσέα και τη Ζιλιέτ Μπινός ως την Πηνελόπη, τη γυναίκα που τον περίμενε τόσα χρόνια. Η ταινία κυκλοφόρησε το καλοκαίρι. Η εκδοχή του Κρίστοφερ Νόλαν, η οποία εικάζεται ότι θα καλύπτει ολόκληρη την ιστορία, αναμένεται του χρόνου, με τον Ματ Ντέιμον στον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Η Οδύσσεια μπορεί να μην έχει την ανελέητη συγκέντρωση και την τραγική ένταση της Ιλιάδας — η δεύτερη εκτυλίσσεται σε λίγες ημέρες στα σκονισμένα πεδία της Τροίας, ενώ η πρώτη διασχίζει 20 χρόνια και έναν τεράστιο γεωγραφικό καμβά γύρω από τη Μεσόγειο. Κι όμως, είναι αναμφίβολα το πιο «σύγχρονο» από τα δύο έπη ως προς τη δομή και τη θεματολογία —μια παρατήρηση που διατηρεί τη μακρόχρονη συζήτηση για το αν τα δύο έργα συντέθηκαν πράγματι από τον ίδιο ποιητή.
Στη λαϊκή φαντασία, η Οδύσσεια είναι το απόλυτο ταξίδι γεμάτο περιπέτειες και αυτογνωσία — με δοκιμασίες, τέρατα και πειρασμούς. Όμως είναι λιγότερο γνωστό ότι τα δύο τρίτα του δράματος εκτυλίσσονται στην Ιθάκη, όπου η Πηνελόπη και ο Τηλέμαχος περιμένουν —και ξαναπεριμένουν— την επιστροφή του Οδυσσέα από την Τροία, ενώ δεκάδες μνηστήρες διεκδικούν τη θέση του. Πρόκειται κυρίως για μια ιστορία γάμου και οικογενειακών δεσμών.
Η ταινία του Παζολίνι παραλείπει τις περιπλανήσεις του ήρωα και ξεκινά με την άφιξή του στην πατρίδα...
Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο, πατήστε ΕΔΩ
(ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Αν δεν έχετε συνδρομή στους Financial Times, δεν θα μπορείτε να το διαβάσετε έτσι απλά. Υπάρχει, όμως, ένα "κόλπο": Πατήστε το link που σας δίνουμε στην αμέσως προηγούμενη γραμμή. Στη σελίδα που θα οδηγηθείτε, επιλέξτε με το ποντίκι σας τον τίτλο του άρθρου ("Odyssey without end...") και κάντε copy. Μετά, ανοίξτε μια καρτέλα στην αναζήτηση της google, επικολλήστε τον τίτλο και πατήστε το πρώτο link που σας βγάζει η αναζήτηση. Ω, του θαύματος, το άρθρο θα εμφανιστεί μπροστά σας όλόκληρο!)
***
2 Κέντρο Λογοτεχνίας (Literary Hub)
Πολυθεματική πηγή με καθημερινά άρθρα για λογοτεχνία, μαγικό ρεαλισμό, κλιματική λογοτεχνία κ.ά.
Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα κι αναζητήστε άρθρα που σας ενδιαφέρουν, πατώντας ΕΔΩ
***
3 Arts & Letters Daily
Πολύτιμη πύλη με καθημερινά links σε δοκίμια και κριτική για φιλοσοφία, λογοτεχνία και πολιτισμό
Εξερευνήστε την ιστοσελίδα πατώντας ΕΔΩ
***
4 Η ηθική της ανάγνωσης – Handling Ideas
Φιλοσοφικό blog που διερευνά τη βαθιά ανάγνωση ως ηθική πράξη, και τη σχέση μας με το κείμενο
Μπορείτε να το επισκεφθείτε πατώντας ΕΔΩ
Καλό Σαββατοκύριακο και καλή εβδομάδα!
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η αξία της μόρφωσης στον Αριστοτέλη, τον Θερβάντες, τον Κομφούκιο
Παγκόσμιας σημασίας για τον ανθρώπινο Πολιτισμό είναι η Άλωση της Πόλης
Νικόλαος Πολίτης, ο πατέρας της ελληνικής λαογραφίας
Πώς η επίθεση στο Ιράν σφραγίζει την πολιτική κληρονομιά του Νετανιάχου
Η τέχνη της ενσάρκωσης: Πώς η χριστιανική πίστη μεταμόρφωσε την ιδέα της τέχνης
Βίκτορ Ουγκό, ο μέγας εκπρόσωπος του ρομαντισμού
Μαρία Κάλλας, η απόλυτη πριμαντόνα
Στιβ Τζομπς: Η σκέψη χωρίς πράξη, είναι ελλιπής
Τζον Στιούαρτ Μιλ, ο θεμελιωτής του ωφελιμισμού
Όταν η Μπουμπουλίνα συνάντησε τον δισέγγονό της!
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...